زن، قدرت و خانواده، پژوهشي در جايگاه زن در هرم قدرت در خانواده

باقر ساروخاني

چكيده

قدرت و تسخير آن از اهمّ مباحث اجتماعي است. خانواده نيز از آن مستثني نيست. در جوامع سنّتي توليد پديده اي با نام و به مضمون قدرت در خانواده تحقّق مي‌يافت و معمولاً در تسخير مرد قرار مي‌گرفت. پيدايي پدرسري در خانواده موجبات پيدايي و گسترش مردسالاري را در جامعه نيز فراهم آورد و با آن مرديّت به نحوي خود حايز امتيازات خاص گرديد كه ما از آن با عنوان مرديّت استعلايي ياد مي‌كنيم؛ اهداف اين مقاله به قرار زير است:
- شناسايي قدرت و ساز و كارهاي آن
- بحث از قدرت در انديشه‌هاي اساسي
- شناسايي مدل‌هاي كاربردي در حوزه‌ي زن، قدرت و خانواده
- بررسي نتايج پژوهش انجام‌شده در باب هرم قدرت و خانواده و جايگاه زن در آن
روش تحقيق اسنادي و فراتحليل است، چه در حوزه‌ي نظريه‌ها، چه در حوزه‌ي پژوهش‌هاي ميداني در ايران، نتايج به‌دست‌آمده به اختصار حاكي از آنست كه روابط قدرت با افزايش پيچيدگي جامعه از سيطره‌ي قدرت جسماني بيرون آمده متغيّرهاي نويني چون جايگاه فرد در مناصب اجتماعي اهميّت يافته است. در حوزه‌ي نظري ملاحظه مي‌شود تفكيك نقش‌هاي زن و مرد در خانواده، آن‌طور كه در انديشه‌ي كاركردگرايان به نمايندگي پارسونز مطرح مي‌شود، نمي‌تواند پاسخ‌گوي درست مسايل خانواده در جامعه‌ي معاصر باشد. ديدگاه‌هاي تضاد، منابع و فمينيسم نيز، هر يك با كاستي‌هايي مواجه است. در نتيجه تحوّلات اجتماعي قدرت مبتني بر اجبار در خانواده جايگاهي ندارد، از اين رو يا بايد از مضمون جديد آن به تعبير اقتدار ياد كرد و يا قدرت را در معناي انساني آن در نظر آورد. انديشه‌ي تقريب زن و مرد و تأكيد بر ابعاد انساني آنان تا آنجا ضروري است كه از مرديّت استعلايي از يكسو و مرد ـ زن يكساني از سوي ديگر اجتناب شود. تصميم‌گيري در خانواده از يك سو امري مشاركتي و از سوي ديگر كاربردي است (آن‌طور كه در سطور اين مقاله آمده است). توان بالاي خانواده با بسط مشاركتي اعضا از يك طرف و مشاع‌بودن تصميمات از جهت ديگر سنجيده و ارزيابي مي‌شود.

اين مقاله در مجلّه‌ي "پژوهش زنان"، شماره‌ي ۲ (پياپي ۱۲) تابستان ۱۳۸۴ صص ۵۰-۲۹ چاپ شده است. براي دسترسي به متن كامل مقاله، لينك http://sid.ir/fa/ViewPaper.asp?ID=44653&varStr=3;ساروخاني%20باقر;پژوهش%20زنان;تابستان%201384;3;2%20(پیاپی%2012);29;50 را كليك و سپس بر روي فايل پي دي اف كليك كنيد.