عدالت جنسيّتي و اشتغال زنان

 عدالت جنسيّتي و اشتغال زنان

مسعود آذربايجاني

 چكيده

عدالت جنسيّتي به معناي رعايت تناسب زنان و مردان در دسترسي به همه‌ي امكانات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي است به گونه‌اي كه در حقّ هيچ كدام ستم يا اجحافي نشود. اشتغال نيز عمدتاً به كارهاي تمام وقت، داراي مزد و بيرون از خانه اطلاق مي‌شود. در اين مقاله با نگاهي علمي به موضوع اشتغال از ديدگاه اسلام پرداخته شده و ديدگاه‌ها و نظريه‌هاي جامعه‌شناسان و فمينيست‌ها نيز مورد نقد و بررسي قرار گرفته و معلوم مي‌شود؛ اشتغال زنان حقّي است که تحت ضوابط كلّي اشتغال مي‌باشد. اين ضوابط عبارتند از: تناسب شغل با ويژگي‌هاي زنانه، رعايت حجاب، عفاف و عدم اختلاط، عدم تعارض شغل زن با حقوق شوهر و وظيفه‌ي مادري؛ بر اين اساس شاخص عدالت جنسيّتي در اشتغال زنان از ديدگاه اسلام همان رعايت معيارها و موازين اسلامي مي‌باشد. در اين نوشتار الگوي اشتغال نيمه‌وقت زنان که تناسب با عدالت جنسيّتي دارد، براي زنان پيشنهاد شده است.

اين مقاله در مجلّه‌ي "مطالعات راهبردي زنان (كتاب زنان)"، زمستان ۱۳۸۸ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/48713884607.pdf 

ارزيابي نحوه‌‌ي مديريّت توسعه در ايران

ارزيابي نحوه‌‌ي مديريّت توسعه در ايران

يارمحمّد قاسمي

چكيده

در اين مقاله به تحليل نظري يكي از مهم‌ترين مسايل مرتبط با توسعه در ايران، يعني مديريّت توسعه پرداخته‌ شده است. از آنجا كه به باور نويسنده قريب به يك قرن است كه پيشگامان مدرنيته در كشور عموماً و مديريّت توسعه بالاخص، مكتب نوسازي را آگاهانه يا غافلانه، در امر توسعه الگوي خود قرار داده‌اند، از اين رو ابتدا مباني نظري و روش‌شناختي اين مكتب را مطرح و سپس با نقد آن، به معرّفي چهارچوب نظري خود كه مبتني بر رويكرد هابرماس است پرداخته است. بر اساس اين تحليل نظري مهم‌ترين ويژگي مديريّت توسعه در ايران، تكيه بر بخش سخت‌افزاري وارداتي و غفلت از بُعد نرم‌افزاري توسعه (بُعد اجتماعي ـ سياسي و فرهنگي) است. انتخاب اين رويه، باعث گرديده كه زيست‌جهان اجتماعي تحت تسخير سيستم درآيد و به تدريج آثار زيانبار خود را به صورت افزايش آسيب‌ها و جرايم اجتماعي نشان دهد.

اين مقاله در ‌نامه‌ي "علوم اجتماعي"، بهار ۱۳۸۷، دوره‌ي ۳۳، شماره‌ي ۳۳، صص ۱۸۵-۱۶۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد. آن‌گاه، رو به روي عنوان مقاله‌ي مذكور، گزينه‌ي دريافت فايل را كليك كنيد و به اين ترتيب فايل مقاله را ذخيره نماييد.

http://journals.ut.ac.ir/page/issue-main-page.html?issueId=1000263

كاربرد برنامه‌ي رايانه‌اي SINGAGE در ارزيابي ترجيح رقمي در سرشماري‌ها

كاربرد برنامه‌ي رايانه‌اي SINGAGE در ارزيابي ترجيح رقمي در سرشماري‌ها

حاتم حسيني

اشاره

در مواردي كه دقّت و توجّه كافي در گزارش سن به مأمور سرشماري وجود ندارد، نوعي تمايل خودبخودي و غيرعمدي به رُند‌كردن سن به سنين منتهي به ارقام خاصّي وجود دارد. معمولاً تمايل به رُندكردن سن به سنين منتهي به صفر و پنج بيش‌تر از ساير سنين است. شاخص ويپل (Whipple Index) براي اندازه‌گيري اين تمايل و مقايسه‌ي ميزان آن در موارد مختلف به‌كار مي‌رود.

ادامه نوشته

مطالعه‌ي ساختار قدرت در خانواده: مطالعه‌ي موردي شهر لار

مطالعه‌ي ساختار قدرت در خانواده: مطالعه‌ي موردي شهر لار

حليمه عنايت، منصوره دسترنج

چكيده

هدف اصلي مقاله‌ي حاضر، مطالعه عواملي است كه مي‌تواند در ساخت قدرت در خانواده مؤثر باشد. در اين مطالعه كه به روش پيمايش انجام مي‌شود، 307 نفر از زنان متأهل شهر لار مطالعه مي‌شوند. چارچوب نظري مورد استفاده در اين مطالعه، نظريه‌ي مبادله است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه 2 درصد خانواده‌ها ساخت دموكراتيك دارند، 6/88 درصد تا حدي داراي ساخت دموكراتيك‌اند و در 4/9 درصد خانواده‌ها ساخت غير دموكراتيك حاكم است. از ميان متغيرهاي مورد مطالعه، متغيرهاي سن ازدواج، تحصيلات زن، تحصيلات همسر، درآمد زن، طول مدت ازدواج، بعد خانوار و وضعيت اشتغال زن با متغير وابسته رابطه‌ي معنادار آماري دارند. در تحليل چندمتغيره نيز متغيرهاي مستقلِ موجود در مدل تحقيق، در كل 9/6 درصد از واريانس متغير وابسته را در جامعه‌ي آماري تبيين مي‌كنند.

اين مقاله در فصل‌نامه‌ي "پژوهش زنان"، بهار ۱۳۸۹، دوره‌ي ۸، شماره‌ي ۱، صص ۱۲۴-۱۰۷ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد. آن‌گاه، رو به روي عنوان مقاله‌ي مذكور، گزينه‌ي دريافت فايل را كليك كنيد و به اين ترتيب فايل مقاله را ذخيره نماييد.

http://journals.ut.ac.ir/page/issue-main-page.html?issueId=168660

عوامل اجتماعي ـ اقتصادي و جمعيّت‌شناختي مؤثّر بر باروري در مناطق روستايي شهرستان نجف‌آباد

عوامل اجتماعي ـ اقتصادي و جمعيّت‌شناختي مؤثّر بر باروري در مناطق روستايي شهرستان نجف‌آباد

جواد ميرمحمّدصادقي، اکبر توکّلي، فريبا واحدسعيد

چكيده

هدف از انجام اين مطالعه شناسايي عوامل اجتماعي ـ اقتصادي و جمعيت‌شناختيِ مؤثر بر باروري در مناطق روستايي شهرستان نجف‌آباد است. نمونه‌ي مورد مطالعه شامل 415 زن شوهردارِ روستايي (10 تا 49 ساله) است كه در زمان انجام تحقيق (1386) در وضعيت اولين ازدواج قرار دارند و داراي حداقل يك فرزند زنده هستند. براي تحليل، از يك مدل رگرسيونِ چندمتغيره استفاده مي‌كنيم. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه در برخي از سنين، طول دوره‌ي ازدواج، تعداد مرگ‌ومير فرزندان، تعداد سقط جنين و وسعت اراضيِ قابل استفاده‌ي روستا (تخميني از اندازه) تأثير مثبت بر باروري دارد، در صورتي‌كه سن زن در اولين زايمان، فواصل زايمان، سطح تحصيلات زن و شوهر و دارا بودن بيمه تأثير منفي بر باروري دارند. پيشنهاد مي‌شود در سياست‌گزاري‌هاي جمعيتي، به توسعه‌ي آموزش و بهداشت در جهت كاهش تعداد مرگ‌ومير فرزندان و سقط جنين توجه شود. هم‌چنين آموزش‌هاي مناسب براي تبيين زمان مناسب اولين زايمان و رعايت كردن فاصله¬ي صحيح بين زايمان‌ها به مادران ارائه و سعي شود كه خانوارهاي بيشتري از امتيازات بيمه بهره‌مند شوند. از آن‌جا كه سطح تحصيلات بالاترِ زوجين و شاغل بودن شوهران سبب كاهش تعداد فرزندان مي‌شود، در تعيين اهداف براي افزايش سطح تحصيلات و افزايش اشتغال، كاهش تعداد فرزندان را نيز مد نظر قرار دهند.

اين مقاله در فصل‌نامه‌ي "پژوهش زنان"، بهار ۱۳۸۹، دوره‌ي ۸، شماره‌ي ۱، صص ۱۵۹-۱۴۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد. آن‌گاه، رو به روي عنوان مقاله‌ي مذكور، گزينه‌ي دريافت فايل را كليك كنيد و به اين ترتيب فايل مقاله را ذخيره نماييد.

http://journals.ut.ac.ir/page/issue-main-page.html?issueId=168660

تأثير ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروري آن‌ها در ايران

 تأثير ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروري آن‌ها در ايران

محمّدجلال عباسي شوازي، مليحه علي مندگاري

چكيده

يكي از موضوعات اساسيِ كنفرانسِ جمعيت و توسعه در قاهره؛ توانمندسازي زنان در راستاي بهداشت باروري است. فرض بر اين است كه در صورت افزايش توانمندي و استقلال زنان، نقش آن‌ها در تصميم‌گيري‌هاي مربوط به ازدواج و فرزندآوري بيش‌تر شده و به افزايش استفاده از وسايل تنظيم خانواده و در نهايت كاهش باروري منجر خواهد شد. هدف از مقاله‌ي حاضر سنجش رابطه‌ي استقلال زنان با رفتار باروري آن‌ها در ايران است. بدين منظور از داده‌هاي طرح بررسي ويژگي‌هاي اجتماعي و اقتصادي خانوار، سال1380 توسّط مركز آمار ايران بهره مي‌گيريم. طرح فوق تعداد 6960 خانوار را در كلّ كشور تحت پوشش قرار مي‌دهد‌ و 5214 زن 49-15 ساله به‌طور كامل مصاحبه مي‌شوند كه علاوه بر ويژگي‌هاي اقتصادي-اجتماعي خانوار و زنان مورد مطالعه، جنبه‌هاي مختلف استقلال زنان با گزينه‌هاي متفاوتي سؤال‌ مي‌شود. يافته‌هاي اين تحقيق بيان‌گر اين است كه پايگاه زنان در جامعه‌ي مورد مطالعه، در مناطق شهري متفاوت از مناطق روستايي است. افزايش استقلال زنان در دو بعد اطّلاعاتي و جابه‌جايي، رابطه‌اي معكوس با باروري آن‌ها دارد در حالي‌كه در ارتباط با شاخص استقلال تصميم‌گيري، نحوه‌ي مشاركتيِ اتّخاذ تصميم زوج‌ها در موضوعات متفاوت خانوادگي، به باروري سطح پايين و افزايش ميزان استفاده از وسايل پيش‌گيري منجر مي‌شود. نتايج كلّي نشان مي‌دهد كه زنان مستقل‌تر، باروري پايين‌تري را تجربه كرده‌اند.

اين مقاله در فصل‌نامه‌ي "پژوهش زنان"، بهار ۱۳۸۹، دوره‌ي ۸، شماره‌ي ۱، صص ۵۱-۳۱ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد. آن‌گاه، رو به روي عنوان مقاله‌ي مذكور، گزينه‌ي دريافت فايل را كليك كنيد و به اين ترتيب فايل مقاله را ذخيره نماييد.

http://journals.ut.ac.ir/page/issue-main-page.html?issueId=168660

سلامت و سرمایه اجتماعی

سلامت و سرمایه اجتماعی

میرطاهر موسوی

سرمايه اجتماعي مفهومي است که در سال‌هاي اخير بيشتر به آن توجه شده است. به طور کلي در هر جامعه‌اي با چهار سرمايه مهم روبه‌رو هستيم که اين چهار نوع سرمايه شامل سرمايه مادي، سرمايه طبيعي يا فيزيکي، سرمايه انساني و نهايتا سرمايه اجتماعي است. اين چهار سرمايه در يک ارتباط ارگانيک و منظم و تنگاتنگ با هم هستند. در فرآيند تبديل اين سرمايه‌ها نسبت به هم نقش سرمايه اجتماعي نقش بسيار کليدي و مهمي است. به اين مفهوم که بشود از سرمايه مادي يا سرمايه طبيعي نوعي سرمايه اجتماعي توليد کرد يا آنکه سرمايه اجتماعي بتواند در توليد سرمايه مادي يا انساني نقش موثري ايفا کند. اين موارد نشان دهنده ارتباط مشترک اين چهار نوع سرمايه است.

ادامه نوشته

سياست‌هاي توسعه در دوران جهاني‌شدن

سياست‌هاي توسعه در دوران جهاني‌شدن

جوزف اي. استيگليتز

مترجم: كمال اطهاري

چكيده

مقاله با تأكيد بر تعريف سياست‌هاي «اجماع واشينگتني» به عنوان سياست‌هاي آزادسازي، خصوصي‌سازي و تثبيت، ناكامي اين سياست‌ها را در دو دهه‌ي اخير در آمريكاي لاتين مورد توجّه قرار مي‌دهد و تصريح مي‌نمايد، وجود رابطه‌ي ميان ناكامي‌ها و سياست‌هايي كه پي گرفته شده‌اند، مسلّم است. از منظر نويسنده، اصول اساسي "اجماع واشينگتن" به "چالشي روزافزون" خوانده شده است؛ به بيان ديگر، عنوان مي‌شود كه سياست‌هاي تثبيت، رشد اقتصادي را تأمين نمي‌كند؛ سياست‌هاي تثبيت، ثبات را نيز تضمين نمي‌كند؛ آزادسازي بازار سرمايه، نه تنها به رشد اقتصادي سريع‌تر نمي‌انجامد بلكه كشورها را در برابر مخاطرات شديد، بي‌حفاظ مي‌گذارد؛ ‌مزاياي تجارت آزاد، مشكوك‌تر از آن چيزي است كه ورد زبان طرفداران آن است؛ خصوصي‌سازي غلط، به افزايش قيمت خدمات عمومي منجر مي‌شود، و نه كاهش آن؛ و ناديده‌انگاشتن جنبه‌هاي اجتماعي و سياسي، نه تنها سياست اجتماعي نادرست، بلكه سياست اقتصادي بدي نيز بوده است. مقاله، "يك جنبه‌ي خوب جهاني‌شدن" را اين مي‌داند كه مردم كشورهاي توسعه‌يابنده مي‌توانند اختلاف بين گفته‌ها و اعمال كشورهاي شمال را مشاهده كنند. "عبرت از اشتباهات ديگران" هم يكي ديگر از مزيّت‌هاي جهاني‌شدن عنوان شده است.

ادامه نوشته

بيكاري، معضل بزرگ سد‌ه‌ي نو

بيكاري، معضل بزرگ سد‌ه‌ي نو

ناصر موفّقيان

چكيده

اين مقاله در بررسي مقوله‌ي بيكاري، با اشاره به آمار بيكاري در سطح جهان، چشم‌انداز آينده‌ي جمعيّت جوان و بيكار را مورد توجّه قرار مي‌دهد. در مقاله آمده است: "جوان بيكار يا نامطمئن از تداوم اشتغال خود، به طور غريزي مصرف‌كننده‌ي خوبي نخواهد بود، چون ناچار خواهد بود هزينه هاي مصرفي خود را در سطح حدّاقل ممكن نگاه دارد، يا از پس‌انداز و سرمايه‌گذاري چشم‌پوشي كند، و اين رفتارها همه به زيان نظام توليدي و اقتصاد كشور تمام خواهد شد".

ادامه نوشته

اقتصاد دانش‌بر و فرار مغزها

اقتصاد دانش‌بر و فرار مغزها

هاجر جهانگرد

چكيده

اين مقاله به بررسي دلايل پديده‌ي فرار مغزها (مهاجرت سرمايه‌هاي انساني به سمت كشورهاي توسعه‌يافته) از ديدگاه اقتصاد دانش‌‌بر مي‌پردازد. امروزه اقتصاد دانش‌بر، جانشين اقتصاد صنعتي شده كه مشخّصه‌ي بارز آن دانش است. به بيان ديگر، اصل بنيادين اين اقتصاد، دانش و خلق آن است. در ادامه‌ي مقاله، مفهوم رشد و توسعه‌ي اقتصادي دانش‌بر تبيين و تأكيد مي‌شود كه در نظريه‌هاي نوين، سرمايه‌هاي مادّي در شرايط نوين اقتصادي در خدمت دانش و نيروي دانش‌مدار قرار گرفته است؛ ضمن اين كه هزاره‌‌ي سوّم ميلادي را "دوره‌ي بهره‌برداري و مديريّت دانش در خدمت توسعه" و جامعه‌ي مربوط به آن را جامعه‌اي فراگير نام نهاده‌اند.

ادامه نوشته

تأثير و تأثّر متقابل تأمين اجتماعي و اشتغال در سال‌هاي 1375 تا 1380

تأثير و تأثّر متقابل تأمين اجتماعي و اشتغال در سال‌هاي 1375 تا 1380

مهرنوش مشايخي و محسن رياضي

چكيده

هدف اين مقاله، بررسي تأثير تأمين اجتماعي بر اشتغال و نيز نقش تأمين اجتماعي در سياست‌هاي اشتغال‌زايي در برنامه‌هاي توسعه‌ي ايران (پيش و پس از انقلاب) است. در همين راستا، ابتدا وضعيّت بازار كار در ايران، مرور و تشريح مي‌شود. آنگاه تقاضاي نيروي كار نيز در سه گزينهي رشد ساليانه‌ي 2/7 درصدي، 6 درصدي توليد ناخالص داخلي و تداوم فرايند گذشته (9/3درصدي) برآورد مي‌گردد. در اين مقاله بر نبود كارآمدي و اثر‌بخشي لازم راه‌كارها و سياست‌هاي اتّخاذ‌شده در زمينه‌ي ايجاد اشتغال در برنامه‌ي سوّم توسعه، تأكيد شده و اين امر بر گسترش بيش‌تر جمعيّت افراد جوياي كار و افزايش نرخ بيكاري منجر شده است. نويسندگان معتقدند ادامه‌ي فرآيند موجود و حفظ رويه‌ها و ساختارهاي فعلي حاكم بر بازار كار، به هيچ‌وجه مطلوب و متضمّن منافع ملّي نبوده، براي گسترش اشتغال و كاهش نرخ بيكاري، همه‌ي ساختارها، روابط و مناسبات حاكم بر بازار كار نيازمند بازنگري و تجديد‌نظر اساسي و بنيادي است.

ادامه نوشته

ريسك مرگ در ايران

ريسك مرگ در ايران

مرتضي اعلاباف صباغي

چكيده

اين مقاله، يكي از دغدغه‌هاي بهداشت و درمان را در ايران به‌دست‌آوردن ملاكي كمّي براي اندازه‌گيري ريسك مرگ مي‌داند. اندازه‌گيري ريسك مرگ بر اساس احتمال مرگ و اميد زندگي، رده‌بندي خاصّي از عوامل مرگ را به دست مي‌آورد، در صورتي كه با به‌كارگيري كمّيت‌هايي چون سن به هنگام مرگ، نرخ تنزيل و تأخير در تأثيرگذاري عوامل مرگ، مي‌توان به رده‌بندي كاملاً متفاوتي از ريسك مرگ رسيد. بدين ترتيب با استفاده از روش محاسبه‌ي ريسك مرگ كه در اين پژوهش آمده، مي‌توان اين ريسك را براي 150 علّت مرگ در ايران محاسبه و با روش‌هاي ديگر مقايسه كرد. در اين مطالعه، رده‌بندي اين 150 علّت مرگ و تعيين چگونگي اهميّت اين عوامل مطرح مي‌شود. در همين راستا، ابتدا مدل در نظر‌گرفته‌شده براي موضوع ريسك مرگ توضيح داده مي‌شود. سپس، نتايج محاسبات در چهار جدول تشريح مي‌گردد. در يك جدول، احتمال مرگ براي عوامل مهمّ مرگ و عمر از دست‌رفته و اميد سال‌هاي عمر از دست‌رفته محاسبه گرديده و دوباره با توجّه به نرخ تنزيل 3 درصد و نيز مكث ده سال مرگ، حساب شده است. جدول دوّم مقاله نشانگر رده‌بندي عوامل مرگ بر اساس احتمال مرگ، عمر از‌دست‌رفته و اميد سال‌هاي عمر از‌دست‌رفته است. در اين نوشتار چگونگي اهميّت و رده‌بندي عوامل مرگ بر اساس اين سه ملاك مشخّص مي‌شود. جداول مذكور نشانگر برآوردهاي 18 گروه از عوامل مهمّ مرگ هستند كه حاصل‌جمع‌ برآوردهاي جداول سوّم و چهارم است. اين دو جدول (3 و 4) محاسبات ريسك مرگ را براي 150 علّت نشان مي‌دهند .گفتني است يافته‌هاي اين پژوهش، مؤيّد يافته‌هاي ويسكوزي بوده و نشانگر چگونگي دگرگوني رده‌بندي بيماري‌ها با توجّه به نحوه محاسبه ريسك مرگ است.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال ششم، شماره‌ي اوّل، فصل‌نامه‌ي شماره‌ي ۱۶، صص ۱۶۶-۱۳۹ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_DeathRisk16.pdf

سياست اجتماعي و خانواده‌هاي گسترده؛ شواهدي از برنامه‌ي بازنشستگي در آفريقاي جنوبي

سياست اجتماعي و خانواده‌هاي گسترده؛ شواهدي از برنامه‌ي بازنشستگي در آفريقاي جنوبي

ماريان برتراند، سندهيل مولنابتان، داگلس

مترجم: هرمز همايون‌پور

چكيده

در اين مقاله، اين پرسش كه "منابع مالي چگونه به خانواده‌هاي گسترده در كشورهاي رو به توسعه تخصيص مي‌يابد"، بر پايه‌ي يك تجربه‌ي يگانه‌ي اجتماعي (برنامه‌ي بازنشستگي آفريقاي جنوبي) بررسي مي‌شود. طبق اين برنامه، به سالمندان، نوعي مستمري نقدي پرداخت مي‌شود كه كم‌وبيش با دوبرابر درآمد سرانه‌ي آفريقايي‌ها در مناطق روستايي در آفريقاي جنوبي برابر است. در اين پژوهش، چگونگي تأثير اين نقل و انتقال نقدي بر عرضه‌ي كار جواناني كه در كنار سالمندان مزبور در خانواده‌هاي گسترده زندگي مي‌كنند، بررسي مي‌شود. مطالعهي مزبور نشان مي‌دهد كه ميزان ساعت كار جوانان اين خانواده‌ها، وقتي زنان خانواده به 60 سالگي و مردان خانواده به 65 سالگي ( سنّ قانوني بازنشستگي) مي‌رسند، به شدّت كاهش مي‌يابد. هم‌چنين، تأكيد مي‌شود كه كاهش در عرضه‌ي كار، وقتي زنان، دريافت‌ كننده مستمري بازنشستگي هستند، خيلي زيادتر است كه گوياي وضعيّت ناقص تمركز و توزيع منابع مالي در خانوار است. تخصيص منابع مالي به جوانان نيز به جنسيّت و سنّ مطلق و نيز سنّ نسبي آن‌ها بستگي كامل دارد. پسر ارشد خانواده معمولاً بيش از ديگر جوانان عضو خانواده، ساعت‌هاي كارش را كاهش مي‌دهد و مردان نيز به طور نسبي از قدرت چانه‌زني بيش‌تري در خانواده برخودار بوده، و اعضاي خانواده مراقبت بيش‌تري از آن‌ها به عمل مي‌آورند.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال پنجم، شماره‌ي دوّم، فصل‌نامه‌ي شماره‌ي ۱۳، صص ۱۰۸-۷۹ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_SouthAfrica13.pdf

درباره‌ي روش‌هاي تعريف و سنجش فقر

درباره‌ي روش‌هاي تعريف و سنجش فقر

ناصر موفّقيان

چكيده

اين مقاله با اشاره به معاني گوناگون و تعاريف متفاوتي كه از واژه‌ي فقر در زبان‌هاي مختلف ارائه شده و هم‌چنين با تشريح و تأكيد بر دو مفهوم فقر مطلق و فقر نسبي، بر اين باور است كه گسترش روزافزون انديشه‌ي "نسبي" بودن مفهوم فقر و بنابراين، گسترش فزاينده‌ي تعاريف و روش‌هاي سنجش فقر نه فقط مقايسه‌هاي بين‌المللي را دشوار مي‌كند بلكه اجماع كارشناسان در زمينه‌ي فقرزدايي را نيز تعليق به محال مي‌سازد. در مقاله، مسأله‌ي "نيازهاي فيزيولوژيكي پايه" نيز مورد توجّه قرار گرفته و ضمن بيان. هم‌چنين تعريف كلاسيك بانك جهاني در مورد پديده‌ي فقر، به عنوان "نقطه‌ي شروع" و تعريف دقيقي براي "فقر مطلق"، تصريح مي‌گردد كه نيازهاي فيزيولوژيك براي هر فرد، حتّي اگر كاملاً يكسان نباشد، دست‌كم قابل تشخيص و سنجش است. "ابهامات سنجش پولي فقر" از ديگر مقوله‌هاي مورد بحث در مقاله است چنين به نظر مي‌رسد كه چه در مورد عرضه‌ي مفهوم واحدي از فقر، و چه در مورد ابزارهاي سنجش فقر، هنوز با چندگانگي و رويكردهاي متنوّعي سروكار داريم كه هر يك از آن‌ها، ويژگي‌ها، مزايا و نقاط ضعف و قوّت خاص خود را دارد. در ادامه، شاخص "ضريب جيني" تشريح و يكي از موارد استفاده از آن در سطح اقتصاد كلان با استفاده از يك بررسي موردي در ايالات متّحده تبيين مي‌شود. اين نوشتار در انتها، استاندارد نيازهاي فيزيولوژيكي پايه را براي تعيين و تعريف خطّ فقر توضيح مي‌دهد و مي‌پرسد: "نيازهاي فيزيولوژيكي" آدميان، به عنوان موجوداتي طبيعي، در زمينه‌هايي چون پزشكي، داروسازي، بهداشت و درمان و حتّي روان‌شناسي باليني با اجماع جهاني مواجه شده، پس مباحث مقاله تشريح مي‌شود. چرا در مورد فقرزدايي و مبارزه با محروميّت و آسيب‌پذيري چنين نباشد؟

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال پنجم، شماره‌ي دوّم، فصل‌نامه‌ي شماره‌ي ۱۳، صص ۴۴-۲۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_PovertyMeasurement13.pdf

راهبرد توانمند‌سازي و سامان‌دهي اسكان غيررسمي در ايران

راهبرد توانمند‌سازي و سامان‌دهي اسكان غيررسمي در ايران

نويسنده: ؟؟

چكيده

راهبرد پيشنهاد‌شده، تلاشي براي هم‌گرايي، هماهنگي و هم‌افزايي در رويارويي با مسأله‌ي حاشيه‌نشيني و اقدامات بخشي مرتبط با آن است كه به ابتكار "سازمان عمران و بهسازي شهري"، وابسته به وزارت مسكن و شهرسازي، سامان‌ يافته و تنظيم شده است. اين پيشنهاد با اشاره به رشد شهرنشيني در كشور، طيّ دهه‌هاي اخير، با تأمّل در سكونت‌گاه‌هاي نامتعارف درون يا مجاور شهرها، چشم‌انداز رشد آن‌ها را "نگران‌كننده" توصيف كرده است. اين سند، ابتدا اهداف كلان خود را تعريف مي‌كند و آن‌گاه اصول هادي، شامل موارد: 1) بازنگري سياست‌هاي موجود و تأمين فضاي شهري برنامه‌ريزي شده براي كم‌درآمدها؛ 2) نقش تسهيل كننده و هدايتگر بخش دولتي ـ عمومي؛ 3) بسيج منابع درون اجتماعات و خودياري حمايت و هدايت‌شده؛ 4) حقّ اقامت و امنيّت در سكونت به همراه مسئوليّت‌پذيري مدني؛ 5) تقويت بنيان‌هاي اقتصادي ـ اجتماعي خانواده با تأكيد بر مسكن و اشتغال؛ 6) رويكرد جامع و قابل گسترش و پيش‌نگر؛ 7) تقويّت نقش و وظيفه نهادهاي مديريّت محلّي در فرايند توانمندسازي و ساماندهي اسكان غيررسمي زير را توضيح مي‌دهد. اين پيشنهاد، آن‌گاه با فهرست‌كردن راهبردها و سياست‌هاي اصلي، هريك را مطرح و تبيين مي‌كند.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال چهارم، شماره‌ي ۱۱، صص ۱۲۲-۱۱۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_Proposal11.pdf

بحران سالخوردگي در كشورهاي كم‌تر توسعه يافته: مصرف يا توليد؟

بحران سالخوردگي در كشورهاي كم‌تر توسعه يافته: مصرف يا توليد؟

محمود مسكوب

مترجم: ميترا آذرهوش

چكيده

در اين مقاله، اقتصاد سالخوردگي در ادبيات توسعه تبيين مي‌شود و با اشاره به مبحث اقتصاد سالخوردگان جمعيّت، مفهوم سالخوردگي فردي و وابستگي سالخوردگان، مورد مطالعه قرار مي‌گيرد و هم‌چنين بهره‌جويي از سنّ بازنشستگي و سنّ فعّال افراد براي بيان توانايي بهره‌بري سالخوردگان نيز تشريح مي‌گردد. علاوه بر اين، پاسخ به اين پرسش كه آيا فرايند سالخوردگي جمعيّت بر مصرف كل مي‌افزايد يا از آن مي‌كاهد، و الگوي اقتصاد نئوكلاسيك (مصرف و پس‌انداز) نيز مورد توجّه قرار مي‌گيرد. اين نوشتار، بحران پيري جمعيّت را "بحران عدم تعادل بين جمعيّت در سنّ اشتغال و جمعيّت پير" مي‌داند و سالخوردگي فردي و جمعي را مسأله‌اي متأثّر از جنسيت ارزيابي مي‌كند. در ادامه و با توجّه به اين نكته كه سرعت افزايش نسبت سالخوردگان به كلّ جمعيّت در كشورهاي كم‌تر توسعه يافته، بيش از سرعت رشد جمعيت در سن اشتغال است، نتيجه گرفته مي‌شود كه نسبت تعداد سالخوردگان به تعداد افراد در سنّ اشتغال نيز در حال افزايش است. درصد جمعيّت در سنّ اشتغال تا سال 2020 و 2050 نيز برآورده شده است. آنگاه عوامل مؤثّر در سهم مشاركت افراد سالخورده در نيروي كار، پيامدهاي اقتصادي- اجتماعي سالخوردگي جمعيّت، و در پايان، الگوهاي اقتصادي غير نئوكلاسيك (ماركسيستي، كينزي و پست كينزي) مبتني بر توليد، بهره‌وري و رشد، و تأثيرات آن بر مقوله‌ي سالخوردگي جمعيّت و اشتغال، ارزيابي و تشريح مي‌گردد.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال چهارم، شماره‌ي ۱۱، صص ۸۷-۵۷ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_OldAge11.pdf

اشتغال، محور اساسي تأمين اجتماعي

اشتغال، محور اساسي تأمين اجتماعي

حسن طايي

چكيده

مقاله با توجه به محوريّت اشتغال براي تأمين هزينه‌هاي رفاهي، تحوّلات جمعيّتي و گروه‌هاي سنّي در 50 سال گذشته را بررسي مي‌كند. در ادامه، تطابق رشد جمعيّت با رشد اقتصادي، تحليل و گفته مي‌شود: بار معيشت، مانع از "ارتباط بين جمعيّت و توسعه در سطح كلان" در ايران شده است. تغييرات بار تكفّل و تفاوت‌هاي كيفي آن با گذشته نيز تبيين و گفته شده است: اقتصاد ايران با شكاف و عدم تعادل رو به تزايد در بازار كار مواجه است. جمعيّت شاغل كشور و چالش‌هاي پيش‌روي آن نيز در ادامه‌ي مطلب، بررسي مي‌شود. سطح تحصيلي، گروه فعّاليت، گروه شغلي، و وضع شغلي، ازجمله محورهايي است كه در بخش "چالش‌هاي دروني"، و بيكاري تكنولوژيك و جهاني‌شدن، موضوعاتي هستند كه دربخش "چالش‌هاي بيروني" مورد توجّه و تبيين واقع شده‌اند. هم‌چنين با تشريح ويژگي‌هاي بازار كار آينده و تغيير و تحوّلات آن به لحاظ ويژگي‌هاي انساني، اقتصادي و اجتماعي، مؤلّف دگرگوني‌هاي فراوان ناشي از آن را در بازار كار آينده ايران توضيح داده است.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال چهارم، شماره‌ي ۱۱، صص ۳۰-۱۷ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_Employment11.pdf

بررسي وضعيّت سالمندان در ايران

بررسي وضعيّت سالمندان در ايران

علي‌رضا محسني تبريزي، هرمز همايون‌پور

چكيده

از جمله بررسي‌هايي كه در ارتباط با حوزه‌ي ياد‌شده صورت گرفته است، " طرح بررسي وضعيّت گروه‌هاي جمعيّتي تحت پوشش خدمات بهزيستي" است كه شامل تحقيق درباره‌ي وضعيّت سالمندان، معتادان، زنان بي‌سرپرست و كودكان بي‌سرپرست است.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال دوّم، شماره‌ي چهارم، شماره‌ي ۷، صص ۲۰۸-۱۹۱ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_TheOld7.pdf

سياست سلامت در چهارچوب رفاه اجتماعي

سياست سلامت در چهارچوب رفاه اجتماعي

حسين اعتمادي، حسن رفيعي

چكيده

نويسندگان مقاله، با نقطه عزيمت "رفاه اجتماعي"، به تعريف و تشريح مفهوم "سلامت" و توضيح مقوله‌ي "سلامت عمومي" پرداخته‌اند. مقاله، برخي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي عصر نو در ارتباط با سلامت عمومي نوين را (پرورش سلامت) برشمرده و به تبيين نسبت نابرابري و سلامت پرداخته است. از همين منظر، رابطه‌ي اميد زندگي، بار درآمد سرانه، رابطه‌ي درآمد و ميزان مرگ‌ومير در مردان سفيدپوست آمريكا، تفاوت ميزان مرگ‌ومير نوزادان و مردان 46-20 ساله، بر حسب طبقه‌ي اجتماعي، در سوئد و بريتانيا، بررسي و تحليل شده است. نويسندگان مقاله، خدماتي را كه براي تأمين، حفظ و ارتقاي سلامت ارائه مي‌شود، براساس سطوح مداخله‌ي آن‌ها به سه نوع (خدمات سطح پيش‌گيري، خدمات سطح درمان و خدمات سطح توان‌بخشي) تقسيم كرده و توضيح داده‌اند. هم‌چنين اين نوشتار مهم‌ترين سياست‌هايي كه براي پرورش و ارتقاي سلامت جامعه‌ي ايران مي‌توان در نظر گرفت برشمرده است. در همين خصوص، تأكيد بر پيش‌گيري، به جاي اكتفا به درمان تأكيد بر سلامت رواني ـ اجتماعي به جاي اكتفا به سلامت جسمي، تأكيد بر عوامل اجتماعي سلامت به جاي اكتفا به عوامل زيست محيطي آن، افزايش تأثير شبكه‌هاي بهداشت در شهر، بين‌رشته‌اي ديدن سلامت و بين‌بخشي ديدن سلامت و قراردادن آن در چهارچوب وسيع رفاه اجتماعي تشريح شده است.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال دوّم، بهار ۱۳۷۹، شماره‌ي ۶، صص ۳۶۸-۳۵۱ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_HealthPolicy6.pdf

جدول‌هاي مرگ‌ومير ايران

جدول‌هاي مرگ‌ومير ايران

حبيب‌الله زنجاني

چكيده

اين مقاله،‌ چكيده‌اي است از يك طرح پژوهشي كه در نيمه‌ي دوّم سال 1378 به تدوين جدول مرگ‌ومير سال 1375 كشور و استان‌هاي آن، به تفكيك جنس در نقاط شهري و روستايي پرداخته است. مقاله، تاريخچه‌ي مطالعات مربوط به مرگ‌ومير و انواع جدول‌هاي عمر و نيز روش‌هاي تدوين آن را در جهان و ايران به اجمال بيان مي‌كند. روش مورد استفاده در اين پژوهش، روش مختلط است كه كاربردش به داده‌هاي زير نياز دارد: نسبت جمعيّت 65 ساله و بالاتر و ميزان مرگ‌و مير عمومي. نويسنده با توضيح اين داده‌ها به تشريح و ارزيابي مقادير اميد زندگيِ به‌دست‌آمده و نيز تحليل داده‌ها مي‌پردازد. اميد زندگي در اين پژوهش، براي كلّ كشور 39/67 سال به دست آمده و تفاوت آن در نقاط شهري و روستايي براي مردان 48/2 و براي زنان 15/4 سال محاسبه شده است. فزوني‌‌يافتن اميد به زندگيِ زنان بر مردان و تقليل‌يافتنِ شكاف اميد زندگي در بدو تولّد در جمعيّت‌هاي شهري و روستايي به نصف (نسبت به سال 1975)، از جمله يافته‌هاي اين مقاله هستند كه در جدول‌هاي تفصيلي متعدّد، تشريح شده‌اند.

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي تأمين اجتماعي"، سال دوّم، بهار ۱۳۷۹، شماره‌ي ۴، صص ۷۲-۵۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://ssri.ir/uploads/1_15_Death4.pdf