درآمدي بر جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي و تنظيم خانواده (چاپ دوم)

درآمدي بر جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي و تنظيم خانواده (چاپ دوم)

حاتم حسيني

در اين كتاب تلاش كرده‌ايم تا با بهره‌گيري از جديدترين و به‌روزترين آثار جمعيت‌شناسي، چاپ دوم را با تغييراتي اساسي به خوانندگان و علاقه‌مندان به جمعيت‌شناسي عرضه كنيم. در چاپ دوم، مطالب كتاب در 10 فصل تنظيم و عرضه شده است. اين كتاب، علاوه بر پوشش سرفصل‌هاي درس جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي، سرفصل‌هاي درس جمعيت و تنظيم خانواده (فصل‌هاي ۱، ۲، ۵، ۷، ۹ و ۱۰) را نيز پوشش مي‌دهد.

چاپ سوم اين كتاب، در شرايطي به بازار آمد كه براي انجام فرصت مطالعاتي به كشور مالزي رفته بودم و امكان هيچ‌گونه تجديدنظري در آن نيافتم. اميد است در چاپ‌هاي بعدي مطالب به روزتر شده و با كيفيت بهتري به دانشجويان عرضه شود.

 

ادامه نوشته

منابع كارشناسي ارشد رشته‌ي جمعيت‌شناسي

منابع آزمون كارشناسي ارشد رشته‌ي جمعيت‌شناسي

 آخرين بازنگري  (29-10-1387)

آزمون كارشناسي ارشد رشته‌ي جمعيت‌شناسي هر سال هم‌زمان با برگزاري آزمون كارشناسي ارشد ساير رشته‌هاي علوم اجتماعي در سراسر كشور برگزار مي‌گردد. هم‌اكنون دوره‌ي كارشناسي ارشد جمعيت‌شناسي در سه دانشگاه تهران، علامه طباطبايي و شيراز داير مي‌باشد و هر سال شمار محدودي دانشجو در اين دانشگاه‌ها در رشته‌ي جمعيت‌شناسي و در دو دوره‌ي شبانه و روزانه پذيرفته مي‌شوند. به‌طور كلي، ظرفيت پذيرش دانشجو در اين رشته محدود مي‌باشد. از اين رو معمولاً دانشجوياني شانس پذيرش در اين رشته را دارند كه رتبه‌ي كل آن‌ها در مجموع كم‌تر از ۵۰ باشد.

سئوالات آزمون كارشناسي ارشد رشته‌ي جمعيت‌شناسي عموماً از درس‌هاي روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت، كاربرد جمعيت‌شناسي، جمعيت‌شناسي ايران و جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي طرح مي‌شوند. بنابراين، تلاش شده است تا آخرين منابع مرتبط با دروس مذكور شامل كتاب و مقاله جهت استفاده‌ي دانشجويان و علاقه‌مندان به اين رشته معرفي شود. اگرچه برخي منابع قديمي به‌نظر مي‌رسند، اما مطالعه‌ي آن‌ها در هر صورت به افزايش اطلاعات و دانش جمعيت‌شناختي داوطلب كمك خواهد كرد. با تمام اين‌ها و بنا به درخواست شماري از داوطلبان آزمون كارشناسي ارشد جمعيت‌شناسي مبني بر مشخص‌كردن منابع اصلي، منابع اصلي را با رنگ قرمز و به صورت پررنگ مشخص كرده‌ام. در ضمن، منابعي كه در هر حال مطالعه‌ي آن‌ها به افزايش دانش جمعيت‌شناختي و اطلاعات جمعيتي داوطلبان و موفقيت بيش‌تر آن‌ها در آزمون كارشناسي ارشد كمك خواهد كرد با رنگ آبي مشخص كرده‌ام.

 

ادامه نوشته

جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي

جمعيّت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي

تعداد واحد: 3

نوع واحد: نظري                  پيش‌نياز: روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت

 هدف كلي

جمعيت‌شناسي به‌عنوان علم شناخت پديده‌ها و مسايل جمعيتي به حوزه‌هاي مختلفي تقسيم مي‌شود. برخلاف جمعيت‌شناسي محض كه به تحليل كمي ساختار و حركات جمعيت با استفاده از مدل‌هاي كمي و رياضي مي‌پردازد، در جمعيت‌شناسي اقتصادي ـ اجتماعي دانشجويان با چگونگي تغييرات و تحولات جمعيت جهان و روند تغييرات آن و نيز تبيين علل تغييرات جمعيت، تعيين‌كننده‌هاي تغييرات جمعيت، تأثير و تأثر و روابط متقابل موجود ميان متغيرهاي جمعيتي و عوامل غيرجمعيتي آشنا مي‌شوند.

ادامه نوشته

نيكو كلمن (Nico Keilman)

 

http://folk.uio.no/keilman/publications.html

جوشوا گلدشتاين (Joshua R. Goldstein)

 

 http://user.demogr.mpg.de/goldstein

Demographic Research

 Demographic Research

اين مجله را پروفسور جوشوا گلدشتاين رئيس لابراتوار جمعيّت‌شناسي اقتصادي و اجتماعي مؤسّسه‌ي مكس پلنك منتشر مي‌كند كه از سال ۱۹۹۹ به طور رايگان و در قالب فايل پي دي اف از طريق اينترنت در دسترس علاقه‌مندان قرار مي‌گيرد. ويراستار مجلّه نيكو كيلمن است. علاقه‌مندان مي‌توانند با ثبت‌نام و ارسال ايميل خود به دفتر مجلّه از طريق آدرس به طور مرتّب ضمن دريافت آخرين شماره‌ي مجلّه، از آخرين مقاله‌هاي چاپ‌شده در آن اطّلاع بيابند. لازم به يادآوري است كه اين مجلّه در شمار مجلّه‌هاي نمايه‌شده‌ي ISI مي‌باشد. براي دسترسي به شماره‌هاي مختلف نشريه از سال ۲۰۰۳ تا دسامبر ۲۰۰۸ اينجا كليك كنيد. هم‌چنين مي‌توانيد از طريق به ويژه‌نامه‌هاي اين مجلّه كه دربرگيرنده‌ي مقاله‌هاي متنوع در زمينه‌هاي مختلف است، دسترسي بيابيد.

روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت

روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت

تعداد واحد: ۲،  نوع واحد: نظري،   پيش‌نياز: مباني جمعيت‌شناسي

هدف كلي

جمعيت‌شناسي علمي است كه به مطالعه‌ي حجم، توزيع، تركيب و پويايي جمعيت مي‌پردازد. در پويايي‌شناسي جمعيت به مطالعه‌ي وقايعي پرداخته مي‌شود كه ثبات يا تغيير در سرعت وقوع آنها در طول زمان، به ثبات يا تغيير در حجم، توزيع يا تركيب جمعيت منجر مي‌شود. اين درس در حوزه‌ي پويايي‌شناسي جمعيت است و هدف از آن ارايه‌ي روش‌هايي براي تحليل محض تعيين‌كننده‌هاي تغييرات جمعيت (باروري، مرگ‌ومير و مهاجرت)، به‌منظور افزايش توانايي دانشجويان در تعيين و محاسبه‌ي شاخص‌هاي مربوط به اين پديده‌ها مي‌باشد. علاوه بر اين، دانشجو با جدول عمر و سنجه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي آن، روش‌هاي تحليل ازدواج و زناشويي، مدل‌هاي جمعيتي و در نهايت، روش‌هاي پيش‌بيني جمعيت آشنا مي‌شود.

ادامه نوشته

سمينار باروري و سياست‌هاي عمومي در كشورهاي با باروري پايين

Seminar on fertility and Public Policies in Low Fertility Countries

اين سمينار را هيئت علمي سياست‌گزاري در زمينه‌ي باروري پايين IUSSP با همكاري دپارتمان علوم اجتماعي و سياسي دانشگاه  PomPeu Fabra  (بارسلونا، اسپانيا) و مؤسسه‌ي تحقيقات جمعيتي Max Planck (رُستوك، آلمان) با حمايت مالي بنياد Robert Bosch، وزارت آموزش و علوم اسپانيا و دانشگاه  PomPeu Fabra سازمان داد. در اين سمينار 42 محقق در حوزه‌هاي جمعيت‌شناسي، اقتصاد، جامعه‌شناسي، علوم سياسي، انسان‌شناسي و آمار شركت داشتند. هدف اصلي سمينار دستيابي به درك و بينش عميق‌تري از روابط بين باروري پايين (ميزان باروري كل كم‌تر از 2) و سياست‌گزاري از طريق بررسي روابط آنها از يك چشم‌انداز بين‌رشته‌اي و جهاني بود. در اين سمينار 27 مقاله ارايه شد كه در آنها موضوعاتي چون رويكردهاي نظري به رابطه‌ي باروري پايين، ارزيابي روندهاي باروري و آثار فردي و جمعي آن‌ها، تاثير نهادهاي اجتماعي مثل نظام‌هاي خانواده و نابرابري‌هاي جنسيتي بر الگوها و روندهاي باروري، نقش عوامل زمينه‌اي در شكل‌دادن نتايج باروري و تاثير سياست‌گزاري‌ها بر باروري مورد بحث و بررسي قرار گرفت. مقاله‌هاي ارايه‌شده شامل مطالعات موردي ويژه‌ي كشورها و همين‌طور مقايسه‌هاي بين‌المللي بود و كشورهايي با بسترها و زمينه‌هاي بسيار متفاوت اقتصادي ـ اجتماعي و سياسي را در مناطق مختلفي از جهان پوشش مي‌داد. مجموعه‌اي از مقاله‌هاي انتخاب‌شده در ويژه‌نامه‌ي تحقيقات جمعيت‌شناختي (Demographic Research) منتشر خواهد شد. 

 

بيست و ششمين كنفرانس بين‌المللي جمعيت ـ مراكش ـ 27 سپتامبر تا 2 اكتبر 2009

The 26th International Population Conference

Marrakech, Morocco,  27 September – 2 October 2009

بيست و ششمين كنفرانس بين‌المللي جمعيت IUSSP و اولين كنفرانس بين‌المللي جمعيت IUSSP در كشور آفريقايي و عرب مراكش به مدت 5 روز از 27 سپتامبر تا 2 اكتبر 2009 برگزار خواهد شد. به دنبال فراخوان دبيرخانه‌ي كنفرانس، تعداد 3156 مقاله از 114 كشور جهان به دبيرخانه‌ي كنفرانس ارايه شده است كه به مراتب بيشتر از 2300 مقاله‌ي ارايه‌شده به كنفرانس بين‌المللي جمعيت در سال 2005 در كشور فرانسه است. كميته‌ي برگزاركننده‌ي كنفرانس در حال فعاليت و رايزني با همكاران مراكشي درباره‌ي برنامه‌هاي علمي و اجتماعي و همين‌طور لجستيكي اين رُخداد بزرگ علمي در اين كشور آفريقايي است. برنامه‌ي علمي شامل 180 نشست است كه در 9 نشست موازي در طول 5 روز برگزاري كنفرانس برگزار خواهد شد. براي آگاهي بيشتر درباره‌ي اين كنفرانس لينك http://www.iussp.org/marrakech2009/index.php را كليك كنيد.

در اين كنفرانس، همچون كنفرانس‌هاي پيشين IUSSP، جمعيت‌شناسان ايران نيز با ارايه‌ي مقاله‌هايي در موضوعات مختلف جمعيتي در نشست‌هاي مختلف اين كنفرانس مشاركت نموده‌اند. براي آگاهي از خلاصه‌ي برنامه‌هاي كنفرانس و مقاله‌هاي پذيرفته‌شده براي ارايه در قالب سخنراني يا پوستر لينك http://iussp2009.princeton.edu/programSummary.aspx را كليك كنيد.

چنانچه تمايل داشته باشيد، مي‌توانيد از طريق كليك بر لينك http://iussp2009.princeton.edu/participantsIndex.aspx از افراد شركت‌كننده در كنفرانس اطلاع حاصل نماييد و مقاله‌ها يا پوسترهاي ارايه‌شده توسط آن‌ها را بر حسب حروف الفبا (نام خانوادگي، نام) جستجو كنيد.

كاربرد جمعيت‌شناسي

كاربرد جمعيت‌شناسي

تعداد واحد: 2، نوع واحد: نظري، پيش‌نياز: روش‌هاي مقدماتي تحليل جمعيت

 هدف كلي

آشنايي با روش‌هاي ارزيابي و تصحيح و تسطيح داده‌هاي جمعيتي با تأكيد بر آمارهاي سرشماري، استنباط ويژگي‌ها و برآورد شاخص‌‌هاي جمعيتي با استفاده از روش‌هاي غيرمستقيم در زمينه‌ي ازدواج، زادولد و باروري و مرگ‌ومير، و در نهايت استانداردكردن شاخص‌هاي جمعيتي با تأكيد بر باروري و مرگ‌ومير مي‌باشد.

ادامه نوشته

European Journal of Population

European Journal of Population

اين مجلّه زير نظر انجمن اروپايي مطالعات جمعيّت منتشر مي‌شود. اين انجمن شبكه‌اي از متخصّصين مطالعات جمعيّت و يك فروم بين‌رشته‌اي و بين‌المللي براي مطالعات جمعيّتي با تأكيد و تمركز بر جامعه‌ي اروپاست. كنفرانس جمعيّت اروپا مهم‌ترين رخداد علمي سازمان‌يافته توسّط انجمن است. براي دسترسي به متن كامل مقاله‌هاي چاپ‌شده در اين مجلّه‌ از سال ۱۹۸۵ تا پايان سال ۲۰۰۸، اينجا كليك كنيد.

Mortpak: بسته‌ي نرم‌افزاري سازمان ملل براي اندازه‌گيري مرگ‌ومير (تحت ويندوز)

Mortpak: بسته‌ي نرم‌افزاري سازمان ملل براي اندازه‌گيري مرگ‌ومير (تحت ويندوز)

معرفي نرم‌افزار

اين نرم‌افزار مجموعه‌اي از 17 برنامه‌ي رايانه‌اي براي انجام تحليل‌هاي جمعيّت‌شناختي در کشورهاي در حال توسعه است. اين برنامه‌ها عبارتند از: ساخت جدول عمر مدل و تجربي، همواركردن[1] داده‌هاي مرگ‌و‌مير، برآورد مرگ‌و‌مير و باروري، ارزيابي پوشش سرشماري و توزيع‌هاي سنّي و پيش‌بيني‌هاي جمعيّت. روش‌هاي جمعيّت‌شناختي اشاره‌شده از سوي بخش جمعيّت سازمان ملل متّحد[2] به‌عنوان روش‌هايي سودمند براي ارزيابي داده‌هاي جمعيّت‌شناختي به‌دست‌آمده از سرشماري‌ها و پيمايش‌ها و برآوردهاي قابل‌اعتماد از پارامترهاي جمعيّت‌شناختي انتخاب شده‌اند. اين روش‌ها تکنيک‌هاي ارزيابي و برآورد داده‌هاي جمعيّت‌شناختي به‌ويژه آن دسته از تکنيک‌هايي که سيستم جدول عمر مدل سازمان ملل[3] (سازمان ملل 1982) و معادله‌هاي جمعيّت ثابت تعميم‌يافته[4]‌ (پرستون و کول[5] 1982) را در هم ادغام مي‌نمايد، با يكديگر ترکيب مي‌کند.

ادامه نوشته

DemProj: نرم‌افزار پيش‌بيني جمعيت

DemProj: نرم‌افزار پيش‌بيني جمعيت

حاتم حسيني

مدل جمعيت‌شناختي اسپكتروم كه با عنوان DemProj شناخته شده است، برنامه‌اي رايانه‌اي براي انجام پيش‌بيني‌هاي جمعيتي در سطح ملي و منطقه‌اي است. اين برنامه مستلزم اطلاعاتي در باره‌ي شمار افراد بر حسب سن و جنس در سال پايه، و همين‌طور داده‌هاي سال جاري و فرضيه‌هايي درباره‌ي آينده‌ي ميزان باروري كل[1]، توزيع سني باروري[2]، اميد زندگي در بدو تولد بر حسب جنس[3]، مناسب‌ترين مدل جدول عمر[4] و حجم و الگوي مهاجرت بين‌المللي[5] است. اين اطلاعات براي پيش‌بيني حجم جمعيت در يك دوره‌ي زماني 150 ساله استفاده مي‌شود. چنانچه تمايل داشته باشيم مي‌توانيم از پيش‌بيني براي برآورد حجم جمعيت شهري و روستايي نيز استفاده كنيم. ارتباط‌دادن DemProj  با ساير مدل‌هاي اسپكتروم امكان بررسي تأثير جمعيت‌شناختي ايدز (AIM)، ملزومات خدمات تنظيم خانواده براي دستيابي به هدف‌هاي جمعيت‌شناختي و بهداشتي (FamPlan)، هزينه‌ها و منافع برنامه‌هاي تنظيم خانواده و تأثيرات اقتصادي ـ اجتماعي باروري بالا و رشد سريع جمعيت (RAPID) را به دست مي‌دهد.

ادامه نوشته

FamPlan: برنامه‌ي رايانه‌اي براي پيش‌بيني نيازهاي تنظيم خانواده (نسخه‌ي 4)

FamPlan: برنامه‌ي رايانه‌اي براي پيش‌بيني نيازهاي تنظيم خانواده (نسخه‌ي 4)

 معرفي نرم‌افزار

شمار زيادي از کشورها در طول چند دهه‌ي گذشته بيش از پيش اهميّت جمعيّت و باروري را به عنوان عاملي کليدي در حقوق بشر[1]، بهداشت مادران و کودکان و توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي دريافته‌اند. هم‌اکنون بيشتر کشورهاي درحال‌توسعه داراي برنامه‌ها و سياست‌هاي جمعيّتي هستند و در برنامه‌‌هاي توسعه‌ي ملّي‌شان به عامل جمعيّت توجّه دارند. در کنفرانس بين‌المللي جمعيّت و توسعه[2] که در سال 1994 در قاهره برگزار شد، تمام کشورها تشويق شدند تا هدف‌هايي براي برآوردن بهداشت باروري موردنياز جمعيّت‌هايشان در طول چند دهه‌ي آينده اقتباس کنند. به ‌اين ترتيب، دو موضوع 1) تضمين عملي‌بودن هدف‌هاي اتّخاذ‌شده و جدول‌هاي زماني و 2) تعيين ملزومات تحقّق اين هدف‌ها از اهميّت فزاينده‌اي برخوردار مي‌شوند. تنها در چنين شرايطي است كه هدف‌ها به طور مؤثّر در برنامه‌ريزي توسعه و اجراي برنامه‌هاي گسترده‌ي تنظيم خانواده به کار خواهند رفت.

ادامه نوشته

نظريه‌ي انتقالي جمعيت در كشورهاي اسلامي

نظريه‌ي انتقالي جمعيت در كشورهاي اسلامي

علي‌اصغر مهاجراني

چكيده

مقايسه‌ي سطح باروري با شاخص‌هاي توسعه‌ي اقتصادي صرف، داراي رابطه‌ي گويايي نيستند، اما شاخص‌هاي فرهنگي و بهداشتي توسعه همبستگي معني‌داري را نشان مي‌دهند. در اين ميان سياست‌هاي درازمدت دولتي و برنامه‌ريزي تنظيم خانواده نقش مؤثري در كاهش باروري برخي كشورهاي اسلامي داشته است، ولي به دليل تنوع قومي و فرهنگي تفاوت‌هايي در سطح باروري كشورهايي كه داراي سياست‌هاي جمعيتي يكسان بوده‌اند نيز ديده مي‌شود. نتيجه‌‌ي كلي اين‌كه به دليل اشتراك مذهبي نمي‌توان كشورهاي اسلامي را گروهي كاملاً متمايز، متفاوت و مجزا از ساير كشورهاي درحال‌توسعه، از نظر ساخت و حركات جمعيتي دانست.

واژگان كليدي:

انتقال جمعيتي، باروري، مرگ‌ومير، رشد جمعيت، سياست‌ جمعيتي، باورهاي مذهبي

 اين مقاله در شماره‌ي ۸ نشريه‌ي "نامه‌ي علوم اجتماعي" (۱۳۷۵) صص ۱۴۱-۱۶۲ چاپ شده است. براي دسترسي به متن كامل اين مقاله لينك http://journals.ut.ac.ir/user/LastIssue.aspx?issId=1187&MissID=11 را كليك كنيد.

بررسي عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرين افغاني با تكيه بر ساكنين شهرك گلشهر مشهد

بررسي عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجرين افغاني با تكيه بر ساكنين شهرك گلشهر مشهد

غلامرضا جمشيديها

يحيي علي‌بابايي

چكيده

اين مقاله برگرفته از تحقيقي به همين نام است كه با هدف شناخت ويژگي‌ها و ابعاد مهاجرت خانواده‌هاي افغاني به ايران، به بررسي عوامل مؤثر بر موانع بازگشت آنان به موطنشان مي‌پردازد. نويسندگان مقاله با اتخاذ رويكرد جذب و دفع اورت لي به عنوان مبناي نظري تحقيق، به بررسي و تجزيه و تحليل داده‌هاي تجربي پرداخته‌اند.

نتايج حاكي از آن است كه جمهوري اسلامي نسبت به بازگشت مهاجرين افغاني به كشورشان نبايد سياست‌هاي تنبيهي يا تحميلي و يا هر دورا اعمال نمايد، هرچند كه اعمال سياست‌هاي تشويقي هيچ مانعي ندارد. نويسندگان مقاله بر اين باورند كه تمام تلاش مسئولين ايراني بايد در جهت اعاده‌ي آرامش و صلح در افغانستان باشد ، چون فقط در اين صورت است كه مانع اصلي بر سر راه مهاجرين افغاني براي بازگشت برداشته مي‌شود. يكي ديگر از سياست‌هاي پيشنهادي نويسندگان مقاله براي مسئولين ايراني اعزام مهاجرين افغاني به كشورهاي ثالث مهاجرپذير است. اين امر به‌ويژه براي جوانان افغاني تحصيل‌كرده كه امكان داشتن شغلي متناسب با تحصيلاتشان در ايران فراهم نيست، بسيار حياتي است.

واژگان كليدي:

مهاجرت، نيروهاي جاذبه، نيروهاي دافعه، نظريه‌ي جذب و دفع، مهاجرين افغانستاني.

اين مقاله در شماره‌ي ۲۰ نشريه‌ي "نامه‌ي علوم اجتماعي" (۱۳۸۱) صص ۷۱-۹۰ چاپ شده است. براي دسترسي به متن اصلي اين مقاله لينك http://journals.ut.ac.ir/user/LastIssue.aspx?issId=445&MissID=11 را كليك كنيد.

بررسي ديدگاه زنان در مورد رفتارهاي باروري در استان يزد با استفاده از روش‌هاي كيفي

بررسي ديدگاه زنان در مورد رفتارهاي باروري در استان يزد با استفاده از روش‌هاي كيفي

محمدجلال عباسي شوازي، پيتر مك‌دونالد، ميمنت حسيني چاووشي،

زينب كاوه فيروز

چكيده

در سال‌هاي اخير سطح باروري در ايران كاهش زيادي داشته و استان يزد نيز همانند ساير استان‌هاي كشور شاهد كاهش مداوم باروري در دهه‌ي اخير بوده است. بر اين اساس، ابتدا با استفاده از داده‌هاي پيمايش جمعيت و سلامت (IDHS) تحولات باروري در استان يزد در سال‌هاي اخير ارايه مي‌شود. سپس ضمن مرور مطالعات انجام‌شده در ايران، زمينه‌هاي نظري كاربرد روش‌هاي كيفي در مطالعات جمعيت‌شناسي را تشريح نموده و در نهايت نتايج مطالعه‌ي كيفي فرهنگ باروري در استان يزد را با استفاده از تكنيك مصاحبه‌ي عميق ارايه مي‌نماييم.

نتايج اين تحقيق نشان داد كه در حال حاضر نگرش و رفتار باروري در همه‌ي گروه‌هاي سني به هم نزديك شده است و تفاوت قابل‌توجهي بين گروه‌هاي مختلف اجتماعي از جمله زنان روستايي و شهري و باسواد و بي‌سواد وجود ندارد. به عبارتي، تحقيق حاضر همگرايي رفتارهاي باروري در جامعه‌يموردمطالعه را تاييد مي‌كند.

واژگان كليدي:

تحولات باروري در ايران، روش تحقيق كيفي، مصاحبه‌ي عميق، جمعيت‌شناسي مردم‌شناسانه، همگرايي رفتارهاي باروري، استان يزد.

اين مقاله در شماره‌ي ۲۰ نشريه‌ي"نامه‌ي علوم اجتماعي" (۱۳۸۱) صص ۱۶۹-۲۰۳ چاپ شده است. براي دسترسي به متن كامل اين مقاله لينك http://journals.ut.ac.ir/user/LastIssue.aspx?issId=445&MissID=11 را كليك كنيد.

زناشويي با خويشاوندان بسيار نزديك در ايران باستان

زناشويي با خويشاوندان بسيار نزديك در ايران باستان

احمد كتابي

چكيده

ديدگاه راستين آيين زردشت در خصوص ازدواج با خويشاوندان بسيار نزديك و چگونگي و ميزان رواج اين‌گونه زناشويي نزد ايرانيان باستان، از جمله مسايلي است كه قرن‌ها سبب مناقشه‌ي مورخان، محققان و ايران‌شناسان بوده است. در اين مقاله، سعي شده است تا فارغ از هرگونه پيش‌داوري و جهت‌گيري ارزش‌گرايانه، جهات و جوانب اين مسئله را بي‌طرفانه و به صورت كاملاً مستند بررسي شود.

نويسنده بر اين باور است كه زناشويي با خويشاوندان بسيار نزديك در ايران باستان بيشتر به خواص (شاهان، شاهزادگان و اشراف) اختصاص داشته است. بي‌گمان شيوع نسبي ازدواج‌هاي مزبور، به زمينه‌ي اجتماعي مناسب و انگيزه‌هايي قوي و مؤثر متكي بوده است كه از آن ميان مي‌توان به عواملي نظير: بيگانه‌هراسي، التزام به حفظ اصالت نسب، اعتقاد به تاثير مثبت اين نوع وصلت بر بهبود نسل و از همه مهم‌تر به ملاحظات اقتصادي (تحكيم موقعيت طبقاتي، ممانعت از تقسيم دارايي و ميراث و سهل‌گيري در تعيين مهريه و جهيزيه) اشاره كرد. اين‌گونه ازدواج‌ها مدت‌ها پيش از ورود اسلام به ايران، عملاً منسوخ شده بود.

واژگان كليدي:

ازدواج با محارم، حفظ اصالت نسب، حفظ موقعيت طبقاتي، جلوگيري از انتقال وتقسيم ثروت، كاهش هزينه‌ي ازدواج.

اين مقاله در شماره‌ي ۱۶ نشريه‌ي "نامه‌ي علوم اجتماعي" (۱۳۷۹) صص ۱۶۷-۱۹۲ چاپ شده است. براي دسترسي به متن كامل اين مقاله لينك http://journals.ut.ac.ir/user/LastIssue.aspx?issId=1132&MissID=11 را كليك كنيد.

 

ارزيابي روش فرزندان خود براي برآورد باروري در ايران با استفاده از داده‌هاي سرشماري 1365 و 1375

ارزيابي روش فرزندان خود براي برآورد باروري در ايران با استفاده از داده‌هاي سرشماري 1365 و 1375

محمدجلال عباسي شوازي

چكيده

روش فرزندان خود يكي از روش‌هاي غيرمستقيم برآورد باروري است كه مي‌تواند براي براورد شاخص‌هاي باروري براي سال‌هاي قبل از سرشماري به‌كار رود. اين روش در كشورهاي زيادي مورد استفاده قرار گرفته و نتايج قابل‌اعتمادي به دست داده است. در اين تحقيق براي نخستين بار در ايران از روش فرزندان خود استفاده و ميزان‌هاي باروري ويژه‌ي گروه‌هاي سني و ميزان‌هاي باروري كل براي كشور طي سال‌هاي ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۵ برآورد شده است.

در اين مقاله، ابتدا با ذكر مقدمه‌اي از روش فرزندان خود، به چگونگي كاربرد اين روش در مورد سرشماري‌هاي ايران اشاره و پس از آن اشكالات ممكن براي تهيه‌ي داده‌هاي موردنياز از فايل‌هاي سرشماري بررسي شده است. در پايان با استفاده از داده‌هاي فرزندان خود در سرشماري‌هاي ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵، روند و الگوهاي به‌دست‌آمده‌ي باروري طي سال‌هاي ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۵ تحليل و موردبررسي قرار گرفته است. نتايج به‌دست‌آمده مبين اين است كه روش فرزندان خود، روش قابل‌اعتماد و مناسبي براي برآورد ميزان‌هاي باروري در ايران است.

واژگان كليدي:

باروري، ميزان‌هاي باروري ويژه‌ي سني، ميزان‌هاي باروري كل، روش‌هاي غيرمستقيم برآورد باروري، روش فرزندان خود.

اين مقاله در شماره‌ي ۱۶ نشريه‌ي "نامه‌ي علوم اجتماعي" (۱۳۷۹) صص ۱۰۵-۱۳۵ چاپ شده است. براي دسترسي به متن كامل اين مقاله لينك http://journals.ut.ac.ir/user/LastIssue.aspx?issId=1132&MissID=11 را كليك كنيد.

كنت واچتر (Kenneth Wachter)

http://www.ceda.berkeley.edu/peoplenew/kwachter.html