ایران در بحث تنظیم خانواده الگوی کشورهای اسلامی محسوب می­شود

ایران در بحث تنظیم خانواده الگوی کشورهای اسلامی محسوب می­شود

دکتر شهلا کاظمی­پور

معاون پژوهشی مرکز مطالعات و پژوهش­های جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه­ی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری گفت: در ایران اعتقاد عمومی به تنظیم خانواده به قدری قاطع است که سازمان ملل، ایران را الگوی کشورهای مسلمان سراسر جهان می­داند. دکتر شهلا کاظمی­پور در همایش ملّی آینده­پژوهی و مسایل خانواده در ایران، ضمن اشاره به روند جمعیّتی کشور طیّ سال­های پس از انقلاب و با اشاره به نظرات مدیر کلّ صندوق جمعیّت سازمان ملل در ایران، گفت: وی معتقد است در ایران احکام مذهبی، آیات و روایات با واقعیّت­های موجود تطبیق داده می­شود و تفسیری قابل­انعطاف از کنترل جمعیّت ارایه می­کند و اگر چه سقط جنین غیر قانونی است امّا همه نوع جلوگیری از بارداری مورد تشویق قرار گرفته و از حمایت مذهبی برخوردار است. وی ادامه داد: با همین روش نرخ رشد جمعیّت ایران طیّ یک دهه به کم­تر از نصف، یعنی رقم 47/1 درصد رسید و این نتیجه­ای است که هیچ کشور دیگری نتوانسته به چنین نتیجه­ی درخشانی در مدّت زمانی چنین کوتاه دست یابد. کتظکی­پور در ادامه به نقل از محمّد مصلح­الدّین (مدیر کلّ صندوق جمعیّت سازمان ملل) افزود: به باور این مدیر فرهنگی، عمده­ترین دلایل کاهش جمعیّت طیّ یک دهه در ایران، حمایت بی­نظیر مذهبی، تعهّد سیاسی و زیربنای مناسب بهداشتی بوده است که در هیچ کشوری این سه عامل با هم در یک جا جمع نمی­شوند.

ادامه نوشته

ضرورت ادامه­ی کنترل جمعیّت: جاي نگراني از سالمندي نيست

ضرورت ادامه­ی کنترل جمعیّت: جاي نگراني از سالمندي نيست

حسین راغفر

اصلي‌ترين هدف از هر نوع برنامه‌ريزي اقتصادي- اجتماعي در هر جامعه‌اي نيل به توسعه (بخوانيد كسب قدرت) است كه از طريق توسعه ظرفيت‌ها و توانمند‌سازي (و در بسياري موارد كنترل) آحاد آن جامعه محقق مي‌شود. اين توانمندي مي‌تواند به اشكال مختلف متجلي شود. اما بدون ترديد توانايي غلبه بر محدوديت‌هايي كه تاثير منفي بر بهزيستي انسان‌ها دارند يك هدف عام و ‌پذيرفته‌شده در هر برنامه‌ريزي است. با اين فرض، هدف سياست‌هاي جمعيتي ارتقاي كيفيت زندگي جمعيت مورد مطالعه است. اين هدف راهنمايي اصلي براي ترغيب به رشد جمعيت يا كنترل و محدود‌سازي آن است. در بسياري از جوامع غربي به دليل رشد پايين جمعيت اين نگراني به وجود آمده است كه با سالمندي جمعيت اين جوامع و رشد پايين جمعيت به زودي اين كشور‌ها بايد تبديل به وارد‌كننده جمعيت متخصص از ساير نقاط دنيا به كشور‌هاي خود شوند. اين امر موجب نگراني سياسي، اقتصادي و اجتماعي براي اين كشورهاست. علت اين نگراني مشخص است. نيروي متخصص خارجي به دلايل مختلف نمي‌تواند نقطه اتكاي خوبي براي توسعه اقتصادي و رقابت در دنياي پيچيده آينده باشد و بنابراين مي‌تواند به نزول قدرت و جايگاه اقتصادي اين كشور منجر شود. از اين رو مي‌كوشند تا با ايجاد مشوق‌هايي جمعيت بومي خود را به باروري بيشتر ترغيب كنند. اين كشور‌ها از نظر تامين نياز‌هاي آموزش و پرورش با كيفيت مطلوب، آموزش‌هاي تخصصي و عالي، تامين خدمات سلامتي و بهداشتي مناسب، دسترسي به مسكن مكفي، ظرفيت‌هاي اشتغال براي كار شايسته مشكلي ندارند. نگراني آنها تنها كمبود نيروي انساني بومي براي تامين نياز‌هاي آينده اين جوامع است.جمعيت ايران با توجه به وضعيت اين دسته از كشور‌ها هنوز جمعيت جواني است كه جايي براي نگراني از سالمندي جمعيت حداقل تا دهه‌هاي آتي باقي نمي‌گذارد. نمودار‌هاي شماره 1و 2، تركيب جمعيتي ايران را به ترتيب در سال‌هاي 1375 و 1385 نشان مي‌دهد. جمعيت متولد دهه نخست انقلاب امروز سهم عمده‌اي از جمعيت 15 الي 64 سال جمعيت فعال كشور را تشكيل مي‌دهد.

ادامه نوشته

جمعیّت و چون و چراهای آن

جمعیّت و چون و چراهای آن

 حبیب­الله زنجانی

 نگرش­های مختلف به جمعیّت ایران و افزایش و کاهش میزان رشد سالانه­ی آن، بُعد تازه­ای یافته و به دلیل اهمیّتی که به ویژه برای آینده­ی کشور دارد، مورد توجّه محافل علمی و دانشگاهی قرار گرفته است. واقعیّت این است که شمار و ساختار جمعیّت هر کشوری، از جمله کشور ما، در هر زمانی از چنان اهمیّتی برخوردار است که نباید هرگز آن را از نظر دور داشت و تصوّر کرد که با یک بار اندیشیدن به جمعیّت، همه­ی مسایل آن در همه­ی زمان­ها و مکان­ها فیصله یافته و دیگر نیازی به اندیشه و اقدامی نو نخواهد بود. ایران در گذشته کشوری جمعیّت­گرا بوده و مثل هر امپراطوری دیگر، علاقه به افزایش جمعیّت داشته و آن را وسیله­ی قدرت و برتری می­دانسته است. این فکر تنها مربوط به ایران نبوده است. شاید معروف­ترین گفته از این دست، بیان مائو تسوتنگ رهبر سایق چین باشد که در یک سخنرانی خطاب به مردم انقلاب­کرده­ی آن کشور گفت: "مردم! فراموش نکنید که تنها سرمایه­ی چین وجود هفتصد میلیون چینی است! زیرا هر چینی با دو دست برای کارکردن و یک دهان برای خوردن متولّد می­شود. با یک دست می­تواند دهان خود را سیر کند و با دست دیگر در خدمت انقلاب باشد". هرچند، تجربه­ی حکومت بر جمعیّتی انبوه به او یاد داد که 20 سال طول می­کشد تا آن دست­ها نیرو بگیرند و اگر جامعه بتواند امکانات لازم را در اختیار آنان قرار دهد، به زحمت خواهند توانست با آن دو دست خود ، تنها شکم خویش را سیر کنند. این نکته­ای بود که رهبران چین را واداشت به رغم آموزه­های ایدئولوژیک خود، شدیدترین سیاست­های کنترل جمعیّت را که تاکنون در هیچ کشوری اتّخاذ نشده به اجرا بگذارند و از آن به عنوان یکی از فرصت­های ضروری برای توسعه­ی کشور و تبدیل آن به ابرقدرتی رقابت­ناپذیر استفاده کنند.

ادامه نوشته

جمعيّت و جهاني­شدن

جمعيّت و جهاني­شدن

 سامنر جی لا کرویس و همکاران

مترجم: مریم مهرگان­فر

 در اين مقاله نویسنده تلاش کرده است تا نشان دهد که چگونه جهانی­شدن روند­هاي جمعيّتي را تحت تأثير قرار مي­دهد و از سوی دیگر، روندهاي جمعيّتي چگونه بر جهاني­شدن تأثير می­گذارند. جمعيّت­شناسان تلاش قابل­توجّهي در زمینه­ی اين­كه چگونه نيروهاي جهاني روندهای جمعيّتي را متأثّر مي­كند، چگونه گسترش سريع تكنولوژي ميزان باروري را كنترل و كاهش داده، و چگونه اشاعه سريع بين­المللي سلامت عمومي ميزان مرگ­و­مير را كاهش داده و چگونه تغيير ميزان درآمد، مشاكت زنان در بازار كار و ازدواج را تحت تأثير قرار مي­دهد، صورت داده­اند. بعضي جمعيّت­شناسان بر روي اين موضوع متمركزند كه چگونه افزايش جمعيّت جهان مي­تواند منابع را مصرف و به تحليل ببرد، ديگران بر روي اين­كه چطور جمعيّت بيش­تر جهان مي­تواند موج جديدي از ابداعات و نوآوري­ها را با توانايي جبران هزينه­هاي گفته­شده توليد كند، تأكيد مي­كنند. اين مقاله جهاني­شدن را طيّ سه دوره  از سال­هاي 1850 تا زمان حال بررسي مي­كند و توضيح مي­دهد كه بين سال­هاي 1850 تا 1914 جهاني­شدن اقتصاد به سمت ميزان بي­سابقه­اي از سرمايه، كار و يكپارچگي بازار توليد به وسيله­ی كاهش قيمت تجارت دريايي و زميني رهبري شد. سهم تجارت در توليد ناخالص داخلي در بسياري مناطق به استثنای آمريكاي لاتين افزايش يافت. مهاجرت نيز به ايالات متّحده افزايش يافت، امّا با شروع جنگ جهاني اوّل يك وقفه در جهاني­شدن ايجاد شد كه تأثير خود را در كار، سرمايه  و يكپارچگي بازار توليد و حتّي زندگي اجتماعي مردم در بسياري از كشور ها آشكار كرد. حدود 50 تا 70 ميليون نفر كاشانه­ی خود را طيّ جنگ ،نسل­كُشي يا قحطي از دست دادند. بعداز جنگ كشور هاي اروپايي و ژاپن شروع به تغيير  و كنترل سرمايه كردند.

ادامه نوشته

نتايج برآورد جمعيّت شهرستان‌هاي ايران در سال 1389

نتايج برآورد جمعيّت شهرستان‌هاي ايران در سال 1389

 اطّلاع و آگاهي از شمار،‌ تركيب سنّي و جنسي، توزيع جغرافيايي، وضع اشتغال و بيكاري، سواد و آموزش و ساير اطّلاعات مرتبط با جمعيّت همراه با ساير متغيّرهاي اقتصادي ـ اجتماعي از قبيل توليدات، تجارت، توزيع درآمدها و ... پايه و اساس هرگونه برنامه‌ريزي براي توسعه‌ي ملّي است، چرا كه پيش‌بيني و تدارك نيازمندي‌هاي اوّليه‌ي هر جامعه از قبيل غذا، پوشاك، مسكن، بهداشت، تعليم و تربيت، اشتغال و ... مبتني بر آمارهاي جمعيّت است. از اين جاست كه موضوع پيش‌بيني‌‌هاي جمعيّت و آگاهي از شمار و تركيب سنّي و جنسي آن در آينده اهميّت مي‌يابد. طرّاحان و دست‌اندركاران برنامه‌هاي توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي ناگزير از توجّه به روابط متقابل موجود ميان متغيّرهاي مؤثّر در رشد و توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي هستند. مهم‌ترين متغيّري كه در برنامه‌ريزي به عنوان مبناي محاسبات در نظر گرفته مي‌شود جمعيّت، دگرگوني آن در گذشته و حال و پيش‌بيني تحوّلات آن در آينده است.

ادامه نوشته

موهبت جمعیّت‌شناختی، پنجره‌های فرصت و توسعه: ساختار سنّی، امواج جمعیّتی و جريان‌هاي نسلی

موهبت جمعیّت‌شناختی، پنجره‌های فرصت و توسعه: ساختار سنّی، امواج جمعیّتی و جريان‌هاي نسلی

نویسنده: ايان پول

مترجم: لادن امرالّهی

مقاله‌ي حاضر در پاریس در سمیناری با عنوان CICRED كه در روزهاي ۲۳ تا ۲۶ فوریه‌ي ۲۰۰۴ برگزار شد، ارايه شد. این مقاله در شش عنوان (۱) اهمیّت ساختار سنّی برای سیاست و توسعه، (۲) پیدایش نمونه‌ها (۳) تحوّلات ساختار سنّی: برخی مسايل نظری (۴) تحوّلات ساختار سنّی: مسئله‌ي روش‌شناسی (۵) تحوّلات ساختار سنّی: مطالعه‌ي موردی کشورهای در مراحل پیشرفته‌ي تحوّل در ساختار سنّی، کشورهای در مراحل میانی تحوّل در ساختار سنّی و کشورهای در مراحل اوّلیه‌ي تحوّل در ساختار سنّی و در نهايت (۶) به سوی یک تلفیق: پیامدهای سیاستی تحوّل در ساختار سنّی. در قسمت اوّل، ابتدا سه دیدگاه پیرامون تأثیر جمعیّت بر توسعه مطرح شده است که عبارتند از: دیدگاه بدبینانه، دیدگاه خوشبینانه و دیدگاه بیطرفانه. سپس، در ادامه با توجّه به این دیدگاه‌ها اشاره می‌کند که ساختار سنّی جمعیّت اخیرأ مورد توجّه قرار گرفته و بسته به موقعیّت جوامع می‌توان از آن در مسیر توسعه بهره برد. در قسمت دوّم نیز نویسنده به ابعاد مختلف ساختار سنّی و تأثیر آن بر توسعه اشاره می‌کنند و مدل تحوّلی خود را مطرح می‌نماید.

ادامه نوشته

دريچه‌ي جمعيّتي ايران

دريچه‌ي جمعيّتي ايران

حسن سرايي

دريچه‌ي جمعيّتي به دوره‌اي اطلاق مي‌شود که در آن نسبت وابستگي سنّي در مقياسي که در تاريخ بي‌سابقه است، کوچک مي‌شود. اين دوره کوتاه است، ابتدا و انتهاي آن به طور تقريبي مشخّص است و در حدود چند دهه دوام مي‌آورد. جمعيت ايران در آستانه‌ي سرشماري سال 1385 وارد دريچه‌ي جمعيّتي شده است. دريچه‌ي جمعيّتي آن در حدود چهار دهه باز مي‌ماند و در حدود سال 1425 بسته خواهد شد. پس از بسته‌شدن دريچه‌ي جمعيّتي، جمعيّت ايران به سوي پيري مفرط و بي‌سابقه در تاريخ جمعيّتي کشور پيش خواهد رفت. در تاريخ جمعيّتي هر کشور "از جمله ايران" دريچه‌ي جمعيّتي يک بار باز مي‌شود و در زماني که باز است، فرصتي استثنايي براي تبديل اقتصاد در حال توسعه‌ي کشور به اقتصادي توسعه‌يافته فراهم مي‌کند؛ البتّه دريچه‌ي جمعيّتي خودکار نيست و خود به خود عمل نمي‌کند و بايد فعّال و هدايت شود. تبديل دريچه‌ي جمعيّتي به عنوان يک امکان بالقوّه به "موهبتي جمعيّتي" به عنوان يک فرصت بالفعل توسعه‌اي، مستلزم آمادگي،‌ سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي و اجراي درست برنامه‌هاست. ايران چند سالي است که به ظاهر بي‌تفاوت وارد دريچه‌ي جمعيّتي شده است. زمان به سرعت مي‌گذرد و اين دوره‌ي کوتاه به سرعت کوتاه‌تر مي‌شود؛ از اين رو، هرچه زودتر بايد مطالعات زمينه‌اي آغاز شود و از اين فرصت ايجادشده‌ي تاريخي و تکرارناپذير در جهت توسعه‌ي کشور استفاده شود.

اين مقاله در نشريه‌ي "برنامه‌ريزي رفاه و توسعه‌ي اجتماعي"، شماره‌ي ۱، زمستان ۱۳۸۸، صص ۴۵-۳۳ چاپ شده است.

نسبت جمعیّت در سنّ کار بالاترین میزان در تاریخ جمعیّتی کشور

نسبت جمعیّت در سنّ کار بالاترین میزان در تاریخ جمعیّتی کشور

عضو هیأت علمی مرکز مطالعات و پژوهش‌های آسیا و اقیانوسیه درباره‌ي تغییر و تحوّل جدید در ساختار سنّی جمعیّت کشور گفت: در دهه‌ي اخیر بر اثر کاهش باروری، تغییرات جدید در ساختار سنّی جمعیّت ایران ایجاد شده است. به گزارش روابط عمومی این مرکز، به گفته‌ي محمود مشفق در مقایسه با دهه‌ي گذشته جمعیّت در گروه‌های سنّی زیر 15 سال بسیار کاهش یافته و به 25 درصد رسیده است، درحالی‌که جمعیّت 15 تا 64 ساله رشد بالایی پیدا کرده و به 70 درصد رسیده است. مشفق اضافه کرد: این تحوّل جمعیّتی حاکی از آن است که در دهه‌ي جاری و دهه‌ي آینده نسبت جمعیّت در سنّ کار و فعّالیت، به بالاترین میزان در تاریخ جمعیّتی کشور خواهد رسید که این تغییر از سوی جمعیّت‌شناسان به‌ عنوان فرصت جمعیّتی یا پنجره‌ي جمعیّتی یاد می‌شود. به گفته‌ي وی برخی جمعیّت‌شناسان جهان اعلام کرده‌اند که بخش مهمّی از موفّقیت تحوّل اقتصادی شرق آسیا مربوط به پنجره‌ي جمعیّتی این منطقه بوده است. وی اضافه کرد: آنچه مسلّم است، مدیریّت و سامان‌دهی کلان پنجره‌ي جمعیّتی، وظیفه و رسالت شگرفی است که برعهده‌ي مدیران ارشد کشور است و می‌توان گفت تهدید‌آمیز‌بودن یا فرصت‌بودن پنجره‌ي جمعیّتی کشور تا حدود زیادی به نگرش و عملکرد دولت در برخورد با آن بستگی دارد.

ادامه نوشته

جمعيّت اتّحاديه‌ي اروپا به نيم ميليارد نفر رسيد

جمعيّت اتّحاديه‌ي اروپا به نيم ميليارد نفر رسيد

 جمعيّت اتّحاديه‌ي اروپا به 500 ميليون نفر رسيد. بر اساس جديدترين مطالعه‌اي كه در 22 جولاي 2010 از سوي مؤسّسه‌ي بين‌المللي تحليل نظام‌هاي كاربردي و مؤسّسه‌ي جمعيّت‌شناختي اطريش منتشر شد، پيش‌بيني شده است جمعيّت اتّحاديه‌ي اروپا در سال 2030 به 528 ميليون نفر برسد. اين افزايش عمدتاً تحت تأثير مهاجرت‌هايي خواهد بود كه از كشورهاي غيرعضو اتّحاديه‌ي اروپا به اروپا صورت خواهد گرفت. تفاوت‌هاي ملّي در الگوهاي مهاجرت در طول دو دهه‌ي گذشته تبيين‌كننده‌ي رشد جمعيّت اروپاي غربي و كاهش حجم جمعيّت اروپاي شرقي است. انتظار مي‌رود كه اين روند در دهه‌هاي آينده نيز ادامه بيابد. به خاطر بحران اقتصادي كنوني، مهاجرت خالص در بسياري از كشورها كاهش يافته است. در اين ميان، ورود اعضاي جديد و پيوستن آن‌ها به اتّحاديه‌ي اروپا در افزايش حجم جمعيّت آن بي‌تأثير نبوده است. از زمان آغاز فرآيندهاي مهاجرت پس از جنگ در اروپا، جمعيّت سه برابر شد و از 160 ميليون نفر به 500 ميليون نفر رسيد. با اين‌حال، كشورهاي بلژيك، فرانسه، آلمان، لوكزامبورگ، ايتاليا و هلند 218 ميليون نفر از جمعيّت را در سال 2009 دربر مي‌گرفتند. هم‌اكنون سهم اتّحاديه‌ي اروپا از جمعيّت 9/6 ميليارد نفري كره‌ي زمين، 3/7 درصد است. چنانچه اعضاي بيش‌تري به اين اتّحاديه ملحق نشوند، پيش‌بيني شده است اين سهم به 7/5 درصد در سال 2060 برسد. بر پايه‌ي اين بررسي كه توسّط مؤسّسه‌ي بين‌المللي تحليل نظام‌هاي كاربردي و مؤسّسه‌ي جمعيّت‌شناختي اطريش انجام شده است، پيش‌بيني شده كه مجموع جمعيّت همه‌ي كشورهاي اروپايي از جمله تركيه، روسيه و قفقاز كه هم‌اكنون بيش از 800 ميليون نفر است، به 700 ميليون نفر در سال 2050 كاهش بيابد و به اين ترتيب، سهم اروپا از 12 درصد كنوني جمعيّت جهان به 8 درصد در سال 2050 تقليل بيابد.

شماره‌ي جديد بولتن جمعيّت منتشر شد

شماره‌ي جديد بولتن جمعيّت منتشر شد

  شماره‌ي 2 از مجلّد 65 بولتن جمعيّت اداره‌ي مدارك جمعيّت منتشر شد. مباحث اين شماره در زمينه‌ي موضوعاتي چون: جمعيّت جهان، وابستگي جوانان و جمعيّت سالخورده، جنسيّت، اشتغال و وابستگي و در نهايت، بهبود وضعيّت تغذيه سازمان يافته است. در يكي از مقاله‌هاي اين شماره به قلم كارل هاب، آمده است كه جمعيّت جهان به نقطه‌ي گذار رسيده و رشد سريع نيمه‌ي دوّم قرن بيستم كُند شده است. نويسنده بر اين باور است كه شمار جمعيّت پيش‌بيني‌‌شده‌ي دنيا در سال 2050 در دامنه‌اي بين 15/9 تا 51/9 ميليارد نفر خواهد بود. بالاترين ميزان افزايش جمعيّت در سال 2050 در قارّه‌ي آفريقا خواهد بود، به طوري كه پيش‌بيني شده است جمعيّت اين قارّه تا آن زمان به بيش از 2 ميليارد نفر برسد. البتّه اين پيش‌بيني مبتني بر اين فرض است كه ميزان باروري كل در صحراي آفريقا از 2/5 به تقريباً 5/2 در سال 2050 برسد. اين به معني ان است كه استفاده از برنامه‌هاي تنظيم خانواده به طرز معني‌داري افزايش خواهد يافت. هم‌اكنون زنان صحراي افريقا با 17 درصد كم‌ترين ميزان استفاده از روش‌هاي مدرن پيش‌گيري از حاملگي را در دنيا دارند. نسبت افزايش جمعيّت در قارّه‌ي آسيا با 2/4 ميليون نفر احتمالاً كم‌تر از آفريقا خواهد بود. چين و هند دو تعيين‌كننده‌ي اصلي رشد جمعيّت آسيا خواهند بود. نويسنده‌ي مقاله معتقد است كه اروپا در دنيا اوّلين منطقه‌اي خواهد بود كه در اثر سطوح پايين باروري، كاهش جمعيّت را تجربه خواهد نمود.

ادامه نوشته

صفحه‌ي گسترده‌ي داده‌هاي جمعيّت جهان 2010 منتشر شد

 صفحه‌ي گسترده‌ي داده‌هاي جمعيّت جهان 2010 منتشر شد

اداره‌ي مدارك جمعيّت ايالات متّحده آخرين اطّلاعات مربوط به كشورها و مناطق مختلف جهان را در سال 2010 منتشر كرد. بر اساس اين گزارش، كشورهاي چين، هند، ايالات متّحده‌ي آمريكا، اندونزي، برزيل، پاكستان، بنگلادش، نيجريه، روسيه و ژاپن به ترتيب پرجمعيّت‌ترين كشورهاي دنيا در سال 2010 قرار گرفته‌اند. اين گزارش حاكي از آن است كه چيدمان كشورها بر اساس حجم جمعيّت آن‌ها در سال 2050 تغيير خواهد كرد. براي مثال، هند با بيش از يك ميليارد و هفتصد ميليون نفر در رتبه‌ي اوّل جهاني قرار خواهد گرفت. هم‌چنين پاكستان از رتبه‌ي شش در سال 2010 به رتبه‌ي چهار در سال 2050 و برزيل از رتبه‌ي پنج در سال 2010 به رتبه‌ي هشت در سال 2050 تغيير وضعيّت خواهند داد.

ادامه نوشته

آخرین وضعیّت جمعیّتی ایران

آخرین وضعیّت جمعیّتی ایران

مدیر کل آمار و اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال کشور درباره آخرین آمار وضعیت جمعیتی ایران گزارشی ارائه کرد. به گزارش ایسنا، رشیدی  در نشست خبری به مناسبت روز جهانی «جمعیت»، با اشاره به روند افزایش جمعیت ایران در سال‌های دهه 60 و 70، افزود: بین سال‌های 1348 تا پیروزی انقلاب اسلامی سیاست‌های تنظیم خانواده‌ و کاهش جمعیت پیگیری شده است و از این تاریخ تا سال 65 سیاست‌های تنظیم خانواده‌ رها شده و در این مدت افزایش چشمگیر جمعیت را شاهد بوده‌ایم، به عبارتی اگر این روند ادامه پیدا می‌کرد، طی 20 سال شاهد دو برابر شدن جمعیت می‌بودیم. وی تصریح کرد: پس از تشکیل اداره سلامت و تنظیم جمعیت در وزارت بهداشت طی کمتر از یک دهه روند رشد جمعیت از 5/3 درصد به دو درصد کاهش یافت و پس از اجرای مرحله دوم کاهش جمعیت از سال 65 تا دهه 70 میزان موالید از دو میلیون نفر در سال به یک میلیون و 300 هزار نفر در سال کاهش یافت.

ادامه نوشته

جمعیّت جهان؛ افسانه‌ای درباره‌ي پول

جمعیّت جهان؛ افسانه‌ای درباره‌ي پول

مريم رفيعي

آینده‌ي بشر به ویژه از لحاظ تعداد نفوس انسانی و تامین نیازهای اوّلیه، موضوعی است که امّا و اگرهای بسیار دارد. عدّه‌ای بر این باورند که هر لحظه از میزان منابع طبیعی جهان با جمعیّت رو به انفجار کاسته می‌شود و گفته‌ي خود را مستند به آمار و ارقام سرسام‌آوری می‌کنند. برخی دیگر تردید دارند که زمین با 8/70 در صد سطح آبی و زمین‌هایی که تنها 73/10 درصد آن برای کشاورزی استفاده می‌شود، و هر روز به مدد علم و فن‌آوری شیوه‌های نوینی در بخش انرژی تجربه می‌کند، پتانسیل تأمین زندگی ساکنان خلاّقش را نداشته باشد. درستی ادّعای هر یک از این دو طیف به واقعی‌بودن آمار گروه اوّل و منطق استدلال گروه دوّم بستگی دارد. سازمان "ائتلاف برای زندگی معنوی"، یک گروه محافظه‌کار و مدافع خانواده در آمریکاست که می‌کوشد نگرش مردم را از طریق بیداری معنوی و توجّه به فلسفه‌ي مسیحیّت تغییر دهد. این مقاله که بر روی سایت سازمان قرار داده شده است، بحران جمعیّت را هیاهویی بی‌اساس عنوان می‌نماید که در راستای اهداف اقتصادی و منافع سیاسی برخی کشورها دنبال می‌گردد.

ادامه نوشته

جمعیّت، اشتغال و توزیع درآمد

جمعیّت، اشتغال و توزیع درآمد

آنچه در پی می‌آید مشروح میزگرد علمی با عنوان "جمعیّت، اشتغال و توزیع درآمد" از سری برنامه‌های همایش "پنجاه سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران" است که با حضور آقایان: محمّد علی‌زاده (کارشناس برجسته‌ي جمعیّتی سازمان برنامه و بودجه)، میرزایی (عضو هیأت علمی دانشگاه علاّمه طباطبایی) و محمّدرضا یوسفی (عضو هیأت علمی دانشگاه مفید) در تاریخ 19/11/77 در دانشگاه مفید قم برگزار گردیده است.  متن كامل اين سخنراني‌ها در فصل‌نامه‌ي مفيد، شماره‌ي ۱۷ چاپ شده است.

ادامه نوشته

استراليا احساس خطر مي‎كند

استراليا احساس خطر مي‎كند

اداره‌ي آمار استراليا

مترجم: عاطفه زين‌العابدين

اين مقاله براساس پيش‎بيني‎هاي جمعيتي اي‎بي‎سي (الف، ب، ج) توسط اداره آمار استراليا انجام گرفته است كه محدوده زماني سال‎هاي 2008 تا 2101، براي كل استراليا و سال‎هاي 2008 تا 2056 براي ايالات، مناطق و بخش‎هاي مختلف استراليا را دربرمي‎گيرد. جمعيت پايه تعداد تخميني ساكنين در 30 جوئن 2007 در نظر گرفته شده است.

ادامه نوشته

خطاي بزرگ كنترل جمعيّت

خطاي بزرگ كنترل جمعيّت

گفت‌وگوي سبحان امامي با محمّدرضا زيبايي‌نژاد

از كنترل جمعيت كه حرف مي زنيم، ذهن مان بيشتر سراغ موضوعات بهداشت باروري و يا منابع زميني در كشورمان مي رود، اما به‎طور قطع اين موضوع ابعاد ديگري هم دارد كه حجت الاسلام‎ و‎المسلمين محمدرضا زيبايي نژاد در گفت‎وگو با پنجره به آن‎ها اشاره كرده است. زيبايي‎نژاد مؤسس و مسئول دفتر مطالعات و تحقيقات زنان حوزه عليمه قم است و كتاب هايي چون «درآمدي بر نظام شخصيت زن در اسلام»، «فمينيسم و دانش هاي فمينيستي»، «مسيحيت شناسي مقايسه اي» و ده‎ها مقاله در حوزه مسايل زنان و خانواده از وي منتشر شده است.

ادامه نوشته

حلقه‌ي مفقوده‌ي جمعيّت

حلقه‌ي مفقوده‌ي جمعيّت

فاطمه قاسم‌پور

جمعيت كشور از سال 1355 تا 1375 به ميزان دو برابر افزايش يافت و طي دهه 60 و اوايل دهه 70، ما با سير صعودي جمعيت به صورت جهشي مواجه بوديم. در سال 65 ميزان باروري بالاي 6 بود، ولي هم‎اكنون ميزان باروري كل در حدود 2 است. از طرفي ديگر، طبق تحقيقات جمعيت‎شناسان در دهه هاي 40 و 50، سن باروري (زماني كه اولين فرزند متولد مي شود تا زماني كه آخرين فرزند به دنيا مي آيد) حدود 18 سال بود، ولي در دهه 70 سن باروري به هشت سال تقليل يافت، يعني نزديك به 10 سال كوتاه‎تر شد و البته اين سن هم‎اكنون نيز در حال كاهش است. مجموع سن باروري و ميزان كل باروري از يك سو و همچنين بالا رفتن سن ازدواج از سوي ديگر، نشان‎دهنده اين است كه كشور ما در 40 سال آينده رشد منفي جمعيت را تجربه خواهد كرد و با بافت جمعيت پير مواجه خواهيم شد.

ادامه نوشته

لازمه‌ي توسعه‌ي كشور جابه‌جايي و مهاجرت است

لازمه‌ي توسعه‌ي كشور جابه‌جايي و مهاجرت است

رئيس انجمن جمعيت‌شناسي ايران گفت: جابه‌جايي و مهاجرت لازمه توسعه كشور است. به گزارش خبرگزاري فارس از همدان، حبيب‌الله زنجاني عصر امروز در نشست هم‌انديشي مسايل و چالش‌هاي جمعيتي ايران با تأكيد بر مهاجرت در استان همدان با اشاره به افزايش رشد جمعيت در دهه 60 و آثار و زيان ناشي از آن در كشور اظهار داشت: اگر چه اين موضوع نمي‌تواند تنها عامل توسعه يا عدم توسعه يك جامعه باشد اما متغير مستقل قابل ملاحظه‌اي در اندازه‌گيري رشد و عدم رشد يك جامعه محسوب مي‌شود. وي با بيان اينكه بر اساس يافته‌هاي عمده سرشماري، همدان در 30 سال گذشته يكي از استان‌هاي مهاجرفرست بوده است، افزود: اين روند در استان همدان در 20 سال آينده هم به علت شرايط اقتصادي حاكم بر آن باقي مانده و تهران يكي از استان‌هاي مهاجرپذير همدان است.

ادامه نوشته

جمعيّت ايران تا پنجاه سال آينده دو برابر خواهد شد

جمعيّت ايران تا پنجاه سال آينده دو برابر خواهد شد

محمّد ميرزايي

دكتر محمد ميرزايي، استاد گروه جمعيت‌شناسي دانشگاه تهران در گفت‌وگو با "روزنامه‌ي اطّلاعات" آهنگ رشد جمعيّت كشور را در حال حاضر ۵۶/۱ درصد عنوان مي‌كند و مي‌گويد: "اگر افزايش جمعيّت با اين نرخ ادامه پيدا كند، تا كم‌تر از 50 سال آينده، جمعيّت ايران دو برابر (يعني 150 ميليون نفر) خواهد شد." ميرزايي به سه شاخص مهم در علم جمعيّت‌شناسي اشاره مي‌كند و مي‌گويد: "در بين عامّه‌‌ي مردم و حتّي برخي مسئولان، رقم مطلق جمعيّت بيش‌تر مورد توجّه قرار مي‌گيرد، امّا متخصّصان علم جمعيّت‌شناسي، علاوه بر اين شاخص، آهنگ (نرخ) رشد و ساختار سنّي جمعيّت را مورد توجّه قرار مي‌دهند." او درباره‌ي پيش‌بيني وضع جمعيّت كشور طيّ دهه‌هاي آينده توضيح مي‌دهد: "اگر افزايش جمعيّت ايران با آهنگ رشد فعلي ادامه پيدا كند، خواه ناخواه رقم جمعيّت ايران تا 50 سال آينده به 150 ميليون نفر خواهد رسيد."

ادامه نوشته

تنظيم خانواده، طرحي براي امروز و هميشه

تنظيم خانواده، طرحي براي امروز و هميشه

مترجم: مرجان یشایایی

چند قدم تا انفجار

صندوق جمعيت سازمان ملل متّحد (UNPF) در سال 2007 پيش‌بيني کرده بود که تا سال 2008 بيش از نيمي از جمعيت 7/6 ميلياردي جهان، يعني در حدود 3/3 ميليارد نفر، ساکن شهرها خواهند بود و اين جمعيت تا سال 2030، يعني 20 سال ديگر، به 5 ميليارد خواهد رسيد. ساکنان آينده شهرها بيشتر مردم فقيري هستند که آينده آنها، آينده شهرهايي که هر روز در کشورهاي در حال توسعه گسترش مي‌يابند و آينده کل جامعه بشري، بستگي به تصميماتي دارد که براي رويارويي با اين مساله گرفته شود....

هر‌چند جمعيت شهري در طول قرن بيستم با سرعتي فزاينده از 220 ميليون به 8/2 ميليارد نفر رسيد، جمعيت‌شناسان پيش‌بيني مي‌کنند جمعيت شهري با سرعتي بيش از گذشته بين سال‌هاي 2000 تا 2030، به خصوص در شهرهاي آسيايي و آفريقايي به دو برابر افزايش يابد. تا سال 2030، 81 درصد جمعيت شهرنشين جهان در شهرهاي کشورهاي در حال توسعه اقامت خواهند داشت که از مجموع جمعيت چين و ايالات متحده بيشتر است.

ادامه نوشته