تغييرات خانواده، ايستارها و رفتار باروري در ايران

                                              تغييرات خانواده، ايستارها و رفتار باروري در ايران

                                   محمّدجلال عبّاسي شوازي، پيتر مك‌دونالد، ميمنت حسيني چاووشي

چكيده

در سال‌هاي اخير جمهوري اسلامي ايران كاهش‌ باروري بي‌سابقه‌اي را تجربه كرده است. گرچه برنامه‌ي تنظيم خانواده نقش مهمّي در شتاب كاهش باروري از اواخر دهه‌ي ۱۹۸۰ داشته است، ولي اين برنامه پاسخي به تقاضاي بُعد كم‌تر خانوار در ميانه‌ي دهه‌ي ۱۹۸۰ بود . بنابراين، سئوال اين است كه روابط و ارزش‌هاي خانواده چگونه در طول دو دهه‌ي گذشته در ايران تغيير كرده است؟ نسل‌هاي متوالي زنان ايران خانواده و ازدواج را چگونه درك مي‌كنند؟ چگونه دگرگوني و تغيير در خانواده، شكل‌گيري ازدواج، زمان‌بندي زناشويي، انتخاب همسر، تنظيمات زندگي، و شمار و فاصله‌گذاري بين فرزندان را تغيير داده است؟ به بيان ديگر، چگونه تغيير در ايستارها به تغيير در رفتار باروري در ايران منجر شده است؟

نتايج بررسي گذار باروري در ايران (IFTS) بيانگر آن است كه كاهش باروري در اثر تغييرات اجتماعي در سطوح خُرد (فرد و خانواده) و كلان (جامعه) صورت گرفته است. در اين مقاله، نويسندگان ابتدا به بررسي سطوح وروندهاي باروري در ايران به‌طور كلّي پرداخته‌اند، سپس بر چهار استان بررسي‌شده در طرح IFTS يعني گيلان، سيستان و بلوچستان، آذربايجان غربي و يزد متمركز شده‌اند.

اين مقاله در "Working Papers in Demography"، سال ۲۰۰۳، شماره‌ي ۸۸، صص ۲-۳۲ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://adsri.anu.edu.au/pubs/demog-pubs/WorkingPapers/88.pdf      

همايش جهاني‌شدن و جمعيّت

                         همايش جهاني‌شدن و جمعيّت

         مركزمطالعات و پژوهش‌هاي جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه، تهران ۱۴ و ۱۵ تير ۱۳۸۹

مركز مطالعات جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه با توجه به رسالت علمي‌اش در زمينه‌ي شناخت مسائل و چالش‌هاي جمعيّتي حال و آينده‌ي كشور با رويكردي منطقه‌اي و جهاني همايش جهاني‌شدن و جمعيّت را با حمايت برخي از سازمان‌ها و مراكز پژوهشي كشور در 14 و 15 تير ماه 1389 برگزار مي‌كند. هدف اصلي از برگزاري اين همايش تحليل و تبيين مسايل حال و آينده‌ي جمعيّتي ايران در فرايندهاي كلان‌تر اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جهاني و منطقه‌اي است.

محورهاي اصلي همايش

جهاني‌شدن و تغييرات مفاهيم و فرآيندهاي جمعيّتي، تقسيم كار جهاني، اشتغال و بيكاري، جهاني‌شدن، پراكندگي و الگوهاي استقرار جمعيّت، فضاي سايبر، جمعيّت و مفاهيم جمعيّتي، جهاني‌شدن و سياست‌هاي جمعيّتي.

زيرمحورهاي همايش

مباني نظري و مفهوم‌شناسي جهاني‌شدن، چالش‌ها و مسايل جمعيّتي ناشي از جهاني‌شدن در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، مديريّت و پايش داده‌ها و اطّلاعات جمعيّتي، گذار جمعيّتي در ايران و منطقه آسيا و اقيانوسيه (گذشته، حال و آينده)، تحوّلات مهاجرت‌هاي داخلي و بين‌المللي در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، شهرنشيني و مسايل كلان‌شهرها در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، تحوّلات باروري و تنظيم خانواده در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، تغييرات ازدواج و خانواده در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، تحوّلات سلامت، مرگ‌و‌مير و اختلال در سلامتي در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، تحوّلات ساختار سنّي در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، فضاي مجازي و فرآيندها و وقايع جمعيّتي در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، استراتژي‌هاي توسعه‌ي ملّي و تحوّلات جمعيّتي در ايران و منطقه‌ي آسيا و اقيانوسيه، هم‌گرايي‌ها و واگرايي‌هاي جمعيّتي در بستر جهاني‌شدن، جهاني‌شدن و ابعاد توسعه‌‌اي و تغييرات جمعيّتي، فرهنگ، مذهب، قوميّت و تغييرات جمعيّت در كشاكش فرايندهاي جهاني، نقش و جايگاه نهادها و سازمان‌هاي بين‌المللي درتحوّلات توسعه و جمعيّت در ايران و منطقه، جهاني‌شدن، ضرورت سياست‌گذاري جمعيّتي نوين، ديدگاه‌هاي جايگزين جهاني‌شدن و تحليل پديده‌هاي اجتماعي ـ جمعيّتي در چارچوب‌هاي تحليلي جديد. 

 آدرس دبيرخانه‌ي همايش

تهران، خيابان پاسداران، بهستان دوم، پلاك 4، مركز مطالعات وپژوهش‌هاي جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه. تلفن و تلفكس: 22769720

ادامه نوشته

انقلاب، جنگ و نوسازي: سياست جمعيّتي و تغييرات باروري در ايران

انقلاب، جنگ و نوسازي: سياست جمعيّتي و تغييرات باروري در ايران

محمّدجلال عبّاسي شوازي، اميرهوشنگ مهريار، گوين جونز و پيتر مك‌دونالد

چكيده

دوره‌هاي اصلي تغييرات جمعيّت‌شناختي در ايران به آغاز كاهش باروري در اوايل دهه‌ي ۱۹۷۰، عمدتاً در مناطق شهري، افزايش دوباره‌ي ميزان‌هاي باروري از ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۶ و آغاز كاهش دوباره‌ي آن از سال ۱۹۸۸ برمي‌گردد. اين تغييرات منطبق بر سه دوره‌ي سياسي در ايران يعني سال‌هاي پاياني رژيم پهلوي، انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي عراق عليه ايران و دوران بازسازي، نوسازي و عملگرايي است. نويسندگان مقاله بر اين باورند كه بين وقايع سياسي مورداشاره و روندهاي باروري رابطه‌اي وجود اشته است، و در اين زمينه به تغيير جهت سياست‌هاي جمعيّتي دولت در طول دوره اشاره مي‌كنند. هدف اين مقاله ارايه‌ي تفسيري از تاريخ جمعيّت‌شناختي ايران و قراردادن آن در بستر تاريخ سياسي كشور و تحوّلات آن مي‌باشد.

اين مقاله در نشريه‌ي "Journal of Population Research"، سال ۲۰۰۲، شماره‌ي ۱۹ (۱)، صص ۴۶-۲۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://www.iussp.org/Brazil2001/s20/S20_P01_Abbasi.pdf

تغييرات اخير و آينده‌ي باروري در ايران

تغييرات اخير و آينده‌ي باروري در ايران

محمّدجلال عبّاسي شوازي

چكيده

اين مقاله به بررسي تغييرات سياست‌هاي جمعيّتي و روندهاي باروري، ارايه‌ي تبيين‌هاي ممكن از گذار باروري در ايران و در نهايت تأمّل درباره‌ي روندهاي آينده‌ي باروري در ايران مي‌پردازد. در واقع، نويسنده‌ي مقاله درصدد آن است تا به اين پرسش‌هايي در زمينه‌ي تغييرات باروري در ايران، الگوي گذار باروري در ايران، باروري زير سطح جايگزيني و عوامل اصلي تبيين گذار باروري در ايران پاسخ دهد و فرضيه‌هايي ممكن و قابل‌قبول درباره‌ي آينده‌ي باروري در ايران ارايه نمايد.

بر پايه‌ي اين بررسي، ميزان باروري كل به آرامي و در اوايل دهه‌ي ۱۹۷۰ كاهش پيدا كرد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال ۱۹۷۹ و اتّخاذ رويكرد طرفداري از افزايش مواليد از سوي دولت، باروري سير صعودي يافت. با اين‌حال، رويكرد طرفداري از افزايش مواليد تنها در طول چند سال اوّل دهه‌ي ۱۹۸۰ بر باروري تأثير گذاشت، زيرا در ميانه‌ي دهه‌ي ۱۹۸۰ و قبل از ازسرگيري برنامه‌ي ملّي تنظيم خانواده در سال ۱۹۸۹ بود كه زوج‌هاي ايراني تصميم گرفتند باروري‌شان را كنترل كنند. داده‌هاي اين بررسي نشان از كاهش سريع باروري در ايران طيّ سال‌هاي اخير دارد. ميزان باروري كل به سطح جايگزيني رسيده است. باروري مناطق شهري زير سطح جايگزيني و در مناطق روستايي اندكي بالاتر از آن است. كاهش باروري در ايران در چنين مدّت كوتاهي پديده‌اي متفاوت از كشورهاي پيش‌رفته‌ي صنعتي است، زيرا كاهش باروري پديده‌اي فراگير در تمام مناطق ايران و در ميان زنان همه‌ي گروه‌هاي سنّي توليدمثل است. نويسنده‌ي مقاله استدلال مي‌كنند كه كاهش باروري در ايران هم‌چنان استمرار خواهد يافت، اگرچه سرعت كاهش باروري به اندازه‌ي سرعت كاهش آن در طول دهه‌ي گذشته نيست.

اين مقاله يك فصل از كتاب تكميل گذار باروري است كه از سوي بخش جمعيّت سازمان ملل متّحد، صص ۴۳۹-۴۲۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://www.un.org/esa/population/publications/completingfertility/2RevisedABBASIpaper.PDF

تأثيرات باروري نكاحي و زناشويي بر گذار باروري در ايران: 1996-1976

تأثيرات باروري نكاحي و زناشويي بر گذار باروري در ايران: 1996-1976

محمّدجلال عبّاسي شوازي

چكيده

معمولاً ايران را به عنوان يك جامعه‌ي سنّتي مقاوم در مقابل بسياري از جنبه‌هاي تغييرات اجتماعي توصيف مي‌كنند. بر اين اساس، ديدگاه كلّي بر اين است كه ايران يكي از بالاترين ميزان‌هاي باروري را در جهان تجربه مي‌كند و هنوز گذار جمعيّت‌شناختي در ايران شروع نشده است. با اين‌حال، برآوردها حاكي از آن است كه ايران در سال‌هاي اخير كاهش باروري چشمگيري را تجربه كرده است.

هدف از اين مقاله، بررسي روندها و تغييرات باروري در ايران در طول دوره‌ي ۱۹۹۶-۱۹۷۶ مي‌باشد. نوسانات تغييرات باروري در ايران طيّ سال‌هاي ۱۹۸۶-۱۹۷۶ اين پرسش را به ذهن متبادر مي‌سازد كه تا چه اندازه اين تغييرات ناشي از تغييرات در وضعيّت زناشويي و باروري بوده است؟ نتايج حاكي از ان است كه حدود ۸۵ درصد تغييرات باروري در ايران ناشي از تغييرات در باروري نكاحي و ۱۵ درصد به تغييرات در زناشويي به‌ويژه افزايش سن هنگام ازدواج و بنابراين كاهش نسبت درصد زنان ازدواج‌كرده در سنين اوّليه نسبت داده مي‌شود. بنابراين، مي‌توان گفت باروري زنان ايراني بيش‌تر در جريان ازدواج و زندگي زناشويي كنترل شده است.

اين مقاله ابتدا در سال ۲۰۰۰ در "Working paper" شماره‌ي ۸۴ به چاپ رسيد.نسخه‌ي بازنگري‌شده‌ي اين مقاله كه مبتني بر اخرين داده‌هاي موجود و در دسترس است و تا سال ۲۰۰۶ را پوشش مي‌دهد، در فصل پنجم كتاب The Fertility Transition in Iran چاپ شده است. براي دسترسي به نسخه‌ي اوّليه‌ي مقاله‌ي حاضر، لينك زير را كليك كنيد.

http://adsri.anu.edu.au/pubs/demog-pubs/WorkingPapers/84.pdf

سطوح و روندهاي ملّي و استاني باروري در ايران: 2000-1972

سطوح و روندهاي ملّي و استاني باروري در ايران: 2000-1972

محمّدجلال عبّاسي شوازي، پيتر مك‌دونالد

چكيده

سه دهه‌ي پس از سرشماري ۱۹۶۶، به لحاظ تغييرات جمعيّتي مهمّي كه در طول اين دهه‌ها در اثر سياست‌هاي متفاوت جمعيّتي در ايران رُخ نمود، مهم مي‌نمايد. هدف اين مقاله، مرور روندها و تغييرات باروري در ايران است. نوسندگان مقاله، ابتدا به توصيف سطوح، روندها، و الگوهاي باروري در ايران بر حسب مناطق شهري و روستايي در طول دوره‌ي ۲۰۰۰-۱۹۷۲ مي‌پردازند. آن‌گاه به بررسي سطوح و روندهاي باروري در سطح استاني در مناطق شهري و روستايي مي‌پردازند. در ادامه، موضوع تجربه‌ي باروري زير سطح جايگزيني در استان‌هاي مختلف ايران به بحث گذاشته شده است. در نهايت، چشم‌انداز اينده‌ي باروري در ايران را به بحث و بررسي گذاشته‌اند.

نتايج گوياي آن است كه در ايران طيّ دهه‌ي ۱۹۷۰ باروري اندكي كاهش يافته است، امّادر طول دوره‌ي ۱۹۸۴-۱۹۷۶ در اثر مسكوت‌گذاشتن برنامه‌ي تنظيم خانواده توسّط دولت، افزايش يافت. افزايش باروري خيلي به طول نيانجاميد و از سال ۱۹۸۵ ميزان باروري كل سير نزولي يافت و در دوره‌ي ۲۰۰۰-۱۹۹۸ به نزديك سطح جايگزيني رسيد (۲۶/۲). با وجود سطوح متفاوت توسعه‌ي اقتصادي ـ اجتماعي، همه‌ي استان‌ها و مناطق شهري و روستايي ايران كاهش باروري را تجربه كردند. در برخي استان‌ها و مناطق شهري و روستايي باروري به زيرسطح جايگزيني رسيد. نويسندگان مقاله استدلال مي كنند كه كاهش باروري در ايران طيّ دهه‌ي حاضر و احتمالاً در دهه‌ي آينده استمرار خواهد يافت.

اين مقاله ابتدا در سال ۲۰۰۵ در "Working paper" شماره‌ي ۹۴ به چاپ رسيد.نسخه‌ي بازنگري‌شده‌ي اين مقاله كه مبتني بر اخرين داده‌هاي موجود و در دسترس است و تا سال ۲۰۰۶ را پوشش مي‌دهد، در فصل سوّم كتاب The Fertility Transition in Iran چاپ شده است. براي دسترسي به نسخه‌ي اوّليه‌ي مقاله‌ي حاضر، لينك زير را كليك كنيد.

http://adsri.anu.edu.au/pubs/demog-pubs/WorkingPapers/94.pdf

رسانه و سياست تنظيم خانواده

رسانه و سياست تنظيم خانواده

حسين خزايي

چكيده

مقاله‌ي حاضر مروري دارد بر روند افزايش جمعيّت در ايران، سپس سياست‌هاي كنترل جمعيّت را كه توسّط دستگاه‌هاي امنيّتي دولت امريكا طرّاحي شده و در سراسر جهان از طريق دستگاه‌هاي دولتي و غير‌دولتي پياده مي‌شود، تشريح مي‌كند و به نقش رسانه‌ها در ترويج و بومي‌نمايي اين سياست‌ها اشاره مي‌كند.

واژگان كليدي:

رسانه، تنظيم خانواده، مسايل اجتماعي، سرويس‌هاي امنيّتي آمريكا، دانشگاه جان هاپكينز

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي پژوهش‌هاي ارتباطي"، سال ۱۳۸۷، شماره‌ي ۱۴ (پياپي ۵۲)، صص ۱۹۴-۱۸۱ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/resaneh.pdf

سياست‌هاي رشد جمعيّت در جهان امروز

سياست‌هاي رشد جمعيّت در جهان امروز

محمّد جهانفر

 چكيده

نويسنده ابتدا ضمن تعريف عوامل اصلي رشد جمعيّت، به مراحل گذار جمعيّت‌شناختي در كشورهاي توسعه‌يافته و درحال‌توسعه اشاره نموده است. در ادامه به بررسي وضعيّت كشورهايي پرداخته است كه رشد جمعيّتي منفي داشته‌ و بر لزوم سياست‌گذاري‌هاي جمعيّتي در اين كشورها تأكيد كرده است. اين مقاله در نشريه‌ي "رهيافت"، پاييز و زمستان 138۲، شماره‌ي 3۱، صص 88-79 چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/poppolicy.pdf

رشد جمعيّت، رشد اقتصادى و اثرات زيست‌محيطى در ايران (يك تحليل علّى)

رشد جمعيّت، رشد اقتصادى و اثرات زيست‌محيطى در ايران (يك تحليل علّى)

حسين صادقى، رحمان سعادت

چكيده

در طول دو دهه‌ي گذشته، خطرات و آسيب‌هاى تخريب زپست محيطى بيش‌تر نمايان شده است. اين تخريب، ناشى از تركيب عواملى هم‌چون افزايش جمعيّت، رشد اقتصادى و فعّاليّت‌هاى صنعتى است. اين مقاله، به بررسى روابط علّى بين رشد جمعيّت، آ لودگى زيست محيطى و رشد اقتصادى در ايران مى‌پردازد. بدين منظور، با استفاده از داده‌هاى آ‌مارى سرى زمانى سال‌هاى 80-1346، به روش آ زمون علّيّت هشيائو به بر آ ورد مدل‌ها پرداختيم. نتايج به دست آ مده نشان مى‌دهد كه يك رابطه‌ِ علّى يك طرفه از رشد جمعيّت به تخريب زيست محيطى وجود دارد و هم‌چنين يك رابطه‌ي دو طرفه بين تخريب زيست محيطى و رشد اقتصادى برقرار است.

کليدواژگان:
رشد جمعيّت ، رشد اقتصادى ، اثرات زيست محيطى ، توسعه‌ي پايدار ، آزمون علّيّت هشبانو

اين مقاله در "مجلّه‌ي تحقيقات اقتصادي"، بهار ۱۳۸۳، شماره‌ي ۶۴، صص ۱۸۰-۱۶۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/pop%20&%20eco%20growth.pdf

تأثير آموزه‌ها و فتاواي شيعي در رشد و كنترل جمعيّت

تأثير آموزه‌ها و فتاواي شيعي در رشد و كنترل جمعيّت

محمّدولي عليئي

چكيده

بحث مجاز يا غير‌مجاز‌بودن روش‌هاي كنترل مواليد و پيش‌گيري از حاملگي، همواره موافقان و مخالفاني را در ميان فقها و علما داشته است. اهميّت فتاواي شيعي زماني دو چندان مي‌گردد كه به اين مقوله در سطح كلان، يعني اتّخاذ سياست‌هاي جمعيّتي از سوي حكومت‌هاي مسلمان نگريسته شود‌. نوشتار حاضر، ضمن اشاره به مسئله‌ي افزايش چشم‌گير رشد جمعيّت در طيّ قرون اخير و نيز تاريخچه‌ي كنترل مواليد و باروري در اسلام، نظرات فقهاي شيعه در‌باره‌ي كميّت فرزندان و بُعد خانواده را در دو گروه موافقان و مخالفان مورد بررسي قرار دهد و به تأثير اين آموزه‌ها و فتاوا در رشد و كنترل جمعيّت مي‌پردازد.

کليدواژگان: 

فقه سياسي، رشد جمعيّت، كنترل مواليد، فرزندآوري، عزل، عقيم‌سازي

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي شيعه‌شناسي"، زمستان ۱۳۸۴، شماره‌ي ۱۲، صص ۳۸۶-۳۷۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/pop%20growth%20and%20control.pdf

بررسي دلايل و آثار افزايش سنّ ازدواج دختران روستايي در آشتيان

بررسي دلايل و آثار افزايش سنّ ازدواج دختران روستايي در آشتيان

اكبر مجد‌الدّين

چكيده

خانواده يکي از نهادهاي اجتماعي است که به لحاظ تأثيرگذاري بر اعضاي خود و نيز بر سطوح مختلف جامعه، از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. همان‏طور که مي‌دانيم عامل پيدايش خانواده ازدواج است. پس سلامت جامعه و خانواده وابسته به ازدواجي سالم و پردوام است. بنابراين، پرداختن به موضوع ازدواج و موانع و مشکلات بر سر راه آن، به عنوان يک مسأله‌ي اجتماعي نيازمند تحقيق و بررسي است. در اين مقاله نيز که برگرفته از پژوهشي تحت عنوان "بررسي دلايل و آثار افزايش سن ازدواج دختران در روستاهاي شهرستان آشتيان در سال 1385" است، سعي مي‌شود با رويکردي تحليلي ـ انتقادي به بررسي عوامل اجتماعي مؤثّر بر بالا‌رفتن سنّ ازدواج دختران روستا و آثار ناشي از آن پرداخته شود. چرا و چگونه زندگي در اين محيط روستايي و مشکلات اجتماعي ناشي از آن مانند فقر اقتصادي و بيکاري، به مهاجرت، ازدواج و سکونت دائم پسرهاي روستا در شهرها و عدم تعادل جنسي در روستا منجر مي‌شود؛ به نحوي که باعث افزايش تعداد دختران مجرّد ساکن در روستا و تأخير در سنّ ازدواج آن‏ها شده و ممکن است افزايش آسيب‌ها و انحرافات اجتماعي را به دنبال داشته باشد.

کليدواژگان:

 خانواده، ازدواج، افزايش سنّ ازدواج، دختران، روستا.

اين مقاله در "پژوهش‌نامه‌ي علوم انساني"، بهار ۱۳۸۶، شماره‌ي ۵۳، صص ۳۸۶-۳۷۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/age%20marriage%20in%20ashtian.htm.pdf

بررسي مرگ‌ومير كودكان زير يك سال و عوامل مؤثّر بر آن در شهر بيرجند

بررسي مرگ‌ومير كودكان زير يك سال و عوامل مؤثّر بر آن در شهر بيرجند

كوكب نمكین، غلام‌رضا شریف‌زاده

چكيده

اوّلين سال زندگي براي تأمين زير‌بناي سلامت و بهبود كيفيّت زندگي اهميّت ويژه‌اي دارد. در سال‌هاي اخير ميزان مرگ‌ومير كودكان زير يك سال در كشورهاي پيشرفته كاهش يافته امّا هم‌چنان در كشورهاي در‌حال‌توسعه بالا مي‌باشد و شناخت عوامل مرتبط با اين مرگ‌ها مي‌تواند قدم مهمّي براي كاهش اين شاخص باشد. اين مطالعه با هدف بررسي فاكتورهاي مرتبط با اين مرگ‌ها در شهرستان بيرجند طرّاحي گرديد. دراين مطالعه‌ي مورد شاهدي تمام مرگ‌هاي كودكان زير يك سال اتّفاق افتاده در بيمارستان‌هاي شهر بيرجند در مدّت يك سال به عنوان گروه مورد در نظر گرفته شدند. براي هر مورد، دو شاهد انتخاب گرديد. انتخاب شاهدها بر اساس نزديك‌ترين فاصله‌ي زماني از نظر تولّد به مورد بوده كه تا يك سالگي زنده مانده‌اند و محلّ سكونت آن‌ها همان منطقه‌ي موردها بود كه در شهر از دفتر آمار حياتي مراكز بهداشتي ـ درماني شهري و در روستا از خانه‌هاي بهداشت روستايي استخراج گرديدند. اطّلاعات از طريق پرسش‌نامه‌ي همراه با مصاحبه با مادر و بررسي پرونده‌ي فوت كودك جمع آوري و تجزيه و تحليل گرديد.
در اين مطالعه 7/79% از موارد مرگ كودكان زير يك سال در ماه اوّل زندگي و 3/42% بين يك ماه تا يك سال اتّفاق افتاده بود. مهم‌ترين علّت فوت در نوزادان نارسي و عارضه كمبود وزن هنگام تولّد (2/54%) و مهم‌ترين علّت مرگ در شيرخواران يك ماه تا يك سال ناهنجاري مادرزادي (3/33%) تعيين گرديد. در بررسي فاكتورهاي مؤثّر بر مرگ‌ومير شيرخواران كه بر اساس آناليز رگرسيون لجستيك شرطي صورت گرفت، متغيّرهاي سواد پدر، فاصله‌ِ تولّد با كودك قبلي، وضعيّت نوزاد هنگام تولّد، وزن نوزاد هنگام تولّد، نوع زايمان و بارداري پرخطر ارتباط معني‌داري با مرگ‌ومير شيرخواران نشان داد. بر اساس اين نتايج، توجّه ويژه به دوران نوزادي و مراقبت ويژه از نوزاداني كه از مادران در معرض خطر متولّد مي‌شوند، و نيز ارايه‌ي آموزش‌هاي بهداشتي و مراقبت ويژه از اين مادران مي‌تواند نقش مؤثّري در كاهش مرگ‌ومير شيرخواران داشته باشد.

واژگان كليدي:

مرگ‌ومير كودكان زير يك سال، مرگ‌ومير نوزادان، عوامل خطر، بيرجند

اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي دانش و تندرستي"، سال سوّم، شماره‌ي ۱، بهار ۱۳۸۷، صص ۲۱-۱۶ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/infant%20mortality%20rate.pdf

جامعه‌شناسي جمعيّت عشاير كوچنده‌ي ايران

جامعه‌شناسي جمعيّت عشاير كوچنده‌ي ايران

علي‌اكبر نيك‌خُلق، پيمان متين، بهرام اميراحمديان، سيّدقاسم حسني، سيّدمصطفي تقوي مقدّم

 چكيده

در اين مقاله سعي شده است با نگاهي جامعه‌شناختي و با اتّكاء به نتايج سرشماري مركز آمار ايران در سال 1377 ساختار و تركيب جمعيّت عشاير كوچ‌رو ايران بر اساس شاخص‌هايي چون سن، جنس، وضع سواد و سطح تحصيلات، وضع فعّاليت و اشتغال، نظام خانواده و زناشويي توصيف و مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. تحليل‌ها بر اساس طول مسير كوچ و استقرار در قشلاق در زمان سرشماري انجام شده است. نتايج نشان مي‌دهد كه جمعيّت عشاير كوچنده‌ي ايران جوان‌تر از جمعيّت كل كشور است. نسبت جنسي خُردسالان بالا و در جمعيّت فعّال كاهش مي‌يابد. سطح سواد به‌ويژه در ميان زنان پايين‌ است. متوسّط بُعد خانوار 5/6 و بيش‌تر ازدواج‌ها درون‌گروهي بوده است.

واژگان كليدي:

عشاير، عشاير كوچنده، جمعيّت فعّال، خانواده، نظام خويشاوندي، سطح تحصيلات، وضع فعّاليت

 اين مقاله در نشريه‌ي "مطالعات ملّي"، سال 1383، سال پنجم، شماره‌ي 3، صص 35-9 چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

 http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/sociology%20of%20population%20of%20...%20(posted).pdf

ارزيابي مطالعات آمايش سرزمين ايران از ديدگاه آموزش عالي

ارزيابي مطالعات آمايش سرزمين ايران از ديدگاه آموزش عالي

 پريدخت وحيدي

 چكيده

در اين مقاله نويسنده ضمن بررسي نقاط ضعف و قوّت مطالعات آمايش سرزمين تحت عنوان مطالعات "ستيران"ف و مطالعات "طرح پايه‌ي آمايش سرزمين اسلامي"، بُعد جديدي در مطالعات آمايش سرزمين ارايه مي كند. پس از توصيف شباهت‌ها و اختلاف‌هاي مطالعات فوق به تحليل نتايج آن‌ها مي‌پردازد.

بر اساس اين بررسي، در مطالعات ستيران بر توسعه‌ي بخشي و نه منطقه‌اي تأكيد شده و ارتباط متقابل مؤسّسات آموزش عالي و مناطق در نظر گرفته نشده است. در مطالعات طرح پايه‌ي آمايش سرزمين اسلامي، اگرچه نقش تربيّت نيروي انساني متخصّص ذكر گرديده، ضوابط تقسيم كار تخصّصي و يا ضوابط لازم براي تخصّصي‌كردن مناطق ارايه نشده است و نقش سرمايه‌گذاري‌هاي مكمّل آموزشي، پروژه‌هاي تسهيلات زيربنايي، رفاهي و كمك‌آموزشي مشخّص نيست. اين مطالعات از نظر قابليّت‌شان براي هدايت بخش آموزش عالي در مكان‌يابي پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري ناقص به نظر مي‌رسند و بخش آموزش عالي را با سئوالات اصلي در زمينه‌ي چگونگي تخصيص سرمايه‌گذاري‌ها به‌طوري كه توازن بين مناطق و مؤسّسات آموزش عالي حفظ  برقرار شود و چگونگي استفاده‌ي مؤثّر از منابع به طوري كه توسعه تسريع شود، بدون پاسخ رها كرده است. نويسنده لزوم شمول موارد فوق را در تحقيقات آينده متذكّر شده است.

 اين مقاله در نشريه‌ي "فصل‌نامه‌ي پژوهش و برنامه‌ريزي در آموزش عالي"، سال 1374، شماره‌ي 2، صص 59-41 چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

 http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/amayesh%20sarzamin%20and%20(posted).pdf

پسامند رشد: سرمايه‌ي انساني يا سرمايه‌ي اجتماعي؟

پسامند رشد: سرمايه‌ي انساني يا سرمايه‌ي اجتماعي؟

 علي سوري

 چكيده

اين مقاله به بررسي و مقايسه‌ي اثرات سرمايه‌ي انساني و سرمايه‌ي اجتماعي بر رشد اقتصادي مي‌پردازد. نتايج به دست‌آمده نشان مي‌دهد كه تأثير كاهش سرمايه‌ي اجتماعي بر رشد اقتصادي، منفي و معني‌دار، در حالي كه تأثير سرمايه‌ي انساني معني‌دار نيست. هم‌چنين پسامند رشد اقتصادي كه بيانگر ان مقدار از رشد اقتصادي است كه توسّط عوامل توليد تبيين نمي‌شود، داراي رابطه‌ي منفي وكاملاً معني‌دار با كاهش سرمايه‌ي اجتماعي بوده ولي سرمايه‌ي انساني تأثير معني‌داري بر رشد اقتصادي ندارد. به هر حال، هرچند معيارهاي اندازه‌گيري سرمايه‌ي انساني و سرمايه‌ي اجتماعي ممكن است تا حدودي ساده باشند، ولي نتايج به‌دست‌امده مي‌تواند درخور توجّه باشد.

 واژگان كليدي:

سرمايه‌ي انساني، سرمايه‌ي اجتماعي، رشد اقتصادي، پسامند رشد.

 اين مقاله در نشريه‌ي "نامه‌ي اقتصادي"، جلد 1، شماره‌ي 2، سال 1384، صص 84-71 چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد. 

 http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/human%20capital%20or%20social%20capital%20(posted).pdf

كردستان و مسأله‌ي نابرابري‌هاي آموزشي

كردستان و مسأله‌ي نابرابري‌هاي آموزشي

جعفر اسماعيل سرخ

چكيده

نويسنده لازمه‌ي ايجاد فرصت‌هاي آموزشي مساوي براي همه‌ي جمعيّت لازم‌التّعليم را كاهش نابرابري‌هاي آموزشي و توزيع عادلانه و مناسب فرصت‌ها و امكانات آموزشي در بين آن‌ها مي‌داند. در اين مقاله مسأله‌ي نابرابري هاي آموزشي در مورد لازم‌التّعليمان كلّيه‌ي دوره‌هاي تحصيلي مناطق مختلف استان كردستان از سه بُعد نرخ ثبت‌نام و پوشش‌هاي تحصيلي، تراكم دانش‌آموزي، تراكم كلاسي، ضريب بهره‌بري از فضاهاي آموزشي و در نهايت، نرخ ارتقاء، نرخ گذر و افت تحصيلي مورد بررسي قرار گرفته است.

نتايج نشان مي‌دهد كه حدود 25 درصد دبيران دبيرستان داراي مدرك زيرليسانس هستند. تنها 20 درصد اعضاي هيأت علمي مراكز آموزش عالي استان كردستان داراي مدرك دكتري هستند و 80 درصد باقي‌مانده را مربيان (مدرك فوق‌ليسانس) دانشگاهي تشكيل مي‌دهند. اين بررسي هم‌چنين نشان مي‌دهد كه نابرابري جنسيّتي و منطقه‌اي قابل‌توجّهي در دوره‌هاي مختلف تحصيلي وجود دارد. نرخ افت تحصيلي در دوره‌هاي مختلف تحصيلي زياد است و ظرفيّت دوره‌هاي تحصيلي و توزيع رشته‌اي دانش‌آموزان و دانشجويان تناسبي با نيازهاي منطقه‌ي كردستان به نيروي انساني ندارد.

 اين مقاله در "فصل‌نامه‌ي پژوهش و برنامه‌ريزي در آموزش عالي"، شماره‌ي 19، سال 1380، صص 181-143 چاپ شده است. برايدسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، لينك زير را كليك كنيد.

 http://profs.basu.ac.ir/h-hoseini/free_space/educational%20inequality%20in%20kurdistan%20(posted).pdf