پشت پردهي طرح كنترل جمعيّت چيست؟
پشت پردهي طرح كنترل جمعيّت چيست؟
مسعود عالمي
چكيده
در جنگ، كنترل دشمن بر منابع خويش، از طريق كشتن جنگجويان، كاستن سيطره، كم کردن مصرف و اگر لازم باشد كاهش جمعيت دشمن به حداقل رسانده ميشود. جنگ جمعيتي يكي از انواع جنگ ميباشد كه به جاي صرف هزينههاي هنگفت براي كشتن انسانها و ريختن خونشان از به دنيا آمدن آنها جلوگيري ميكند. در سال 1948، طي يک قرارداد پژوهشي ميان ارتش آمريكا و دانشگاه جان هاپكينز، پايههاي تئوريک علوم اجتماعي در جنگ رواني استخراج گرديد. بعدها طي دهه هفتاد، ما حصل اين تحقيقات، تبديل به رشته دانشگاهي ارتباطات سلامت عمومي در دانشگاه جان هاپكينز شد. هدف از تأسيس اين رشته و مراكز مرتبط با آن، ارايه يك برنامه هماهنگ جهاني براي كاهش جمعيت كشورهاي كمتر توسعه يافته ميباشد. اين برنامه با پشتوانه آمريكا و با همكاري بسياري از سازمانهاي بيناللملي با عناويني زيبا و جذاب چون تنظيم خانواده در اين كشورها همراه شد. نويسنده در اين مقاله ضمن ارايه تاريخچه اين برنامه و چگونگي شکل گيري آن، به عنوان نمونه، شيوههاي ترويج و پياده سازي آن را در فيليپين تشريح نموده است.
روند تکاملي جنگ؛ جنگ رواني: بهترين دفاع، حمله است
بر اساس اين گزاره دولتهاي مدرن، امنيت دروني و دفاع ملي را به عنوان دستاويزي براي حمله به ديگر کشورها مورد سوء استفاده قرار داده اند. تاريخ معاصر چگونگي شکل گيري اين مفاهيم(امنيت و دفاع ملي) در سياست سنتي و تکامل آن تا زمان حاضر را نشان ميدهد. طي قرن حاضر، علوم نظامي به سرعت از مدلهاي سنتي به مدلهاي غيرسنتي تحول پيدا کرده و پس از آن، جنگ غيرسنتي به سمت جنگ رواني توسعه پيدا کرد. جنگ رواني به عنوان برنامه پروپگاندا براي به هم ريختن و تضعيف روحيه دشمن، تعريف ميگردد. به عبارت ديگر جنگ رواني به معناي (1): استفاده برنامهريزي شده از پروپگاندا و ديگر فعاليتها، كه براي تحت تأثير قرار دادن عقايد، احساسات، گرايشها و رفتارهاي گروههاي خارجيِ دشمن، بيطرف و دوست، طراحي شده اند. اين فعاليتها به گونه اي طراحي ميشوند كه پشتيباني و تأمينِ اهداف و غايتهاي ملي محقق گردد. آنچه طي روند تکاملي جنگ صورت پذيرفت، برگشت از دكترينهاي اسلاوي زمخت و انعطاف ناپذير كارل دون كلاوسوتيز، به تعليمات شرقي سان تزو بود كه اين تعليمات با انعطافپذيري بيشتر، به همان اندازه موثر ميباشند. وون كلاوسوتيز نوشته است: جنگ، كنش زور براي وادار كردن دشمن به انجام خواستههاي ماست (2). اما سان تزو ميگويد (3): جنگيدن و پيروز شدن در تمامي نبردها عالي ترين مزيت نيست؛ بالاترين مزيت شكستن مقاومت دشمن بدون جنگ ميباشد. در هنر عملي جنگ، بهترين چيز فتح كامل و سالم كشور دشمن ميباشد؛ خرد و خراب كردن آن چندان مطلوب نيست.
کنترل جمعيّت به عنوان جنگ رواني
تاريخ جنگ و استعمار نشان ميدهد كه جنگهاي تجاوزکارانه سه هدف غايي را دنبال ميکردهاند:
1- توسعهي ثروت؛ > سرمايه
2- اشغال سرزمين؛ > زمين
3- افزايش نفرات (زن و برده) > كارگر
در يك كلام هدف جنگ تجاوزکارانه افزايش دسترسي و سيطره بر منابع است من جمله منابع مالي، تجاري، طبيعي و انساني ميباشد. استراتژي تجاوزگران براي رسيدن به اين هدف، آن است كه كنترل دشمن بر منابع را به حداقل برسانند؛ و اين امر را از طريق جنگ مستقيم و کشتن جنگجويان دشمن، از طريق كاهش سيطره و نفوذ دشمن بر منابع، كاهش مصرف آنها از اين منابع و اگر لازم باشد كاهش جمعيت دشمن محقق مينمايند. به عبارت ديگر يکي از استراتژيهاي نوين جنگ، کاهش و به عبارت دقيق تر کنترل جمعيت دشمن ميباشد. پروفسور ژاكلينكاسون طي بررسي خود در كتاب جنگ عليه جمعيت ، نشان ميدهد که كنترل جمعيت جهاني کاملاً منطبق بر پارامترهاي دكترين نظامي و يک جنگ تمام عيار است (4). به گفته آلوين تافلر پس از پايان جنگ سرد، سرويسهاي جاسوسي دچار چالش هويت شده و به دنبال هدف و مأموريتي قابل توجه بودند تا بودجه و وجود خويش را توجيه نمايند؛ و چه فعاليت جهاني بهتر از مسايل محيطي كه امنيت ملي را مورد تجاوز قرار ميدهند؟ از ديدگاه آنها دشمن، ديگر اتحاد جماهير شوروي نبود، حتي كمونيسم چيني نبود، زيرا به نظر ميآمد چينيها سريعتر از آنچه كميسيون سه جانبه تصور ميكرد در حال رفتن به سمت سرمايهداري ميباشند. دشمني كه كميته جاسوسي خطر آن را جدي ميدانست، رشد جمعيت بومي در كشورهاي كمتر توسعهيافته با منابع غني ميباشد (5).
تاريخچه
قرارداد ميان ارتش آمريکا و دانشگاه جانهاپکينز: در سال 1948، دولت آمريكا يك واحد آكادميك نخبه به نام دفتر تحقيق عمليات تأسيس نمود تا پايههاي تئوريك عمليات رواني در علوم اجتماعي را استخراج نمايد. اين دفتر توسط دانشگاه جان هاپكينز و طي قراردادي با ارتش آمريكا در بالتيمور مريلند پايه ريزي شد (6).
NSSM 200: طي دهه هفتاد و در زمان هنري کسينجر مشاور امنيت ملي رييس جمهور وقت، پروژه مطالعاتي درباره تأثير روند رشد جمعيت جهاني بر امنيت ملي آمريکا انجام شد. اين پروژه که NSSM 200 نام گرفت، روند فزاينده رشد جمعيت جهاني را برخلاف امنيت ملي آمريکا دانسته و با تشريح استراتژي آمريکا در مورد جمعيت جهاني، سياستها، راهکارها، چگونگي همکاري سازمان هاي بينالمللي و روش ترغيب و اقناع رهبران کشورهاي مورد نظر براي کاهش روند رشد جمعيت را تبيين ميکند (7). بر اساس اين پژوهش، جمعيت کشورهاي در حال توسعه و با منابع غني در صورتي که با همان ضريب رشد، افزايش يابد، موجبِ به شدت بالا رفتن خواستها و انتظارات عمومي در ميان مردم از جمله آموزش، اشتغال، بهداشت و مسکن ميشود که خود به ناپايداريهاي اجتماعي و سياسي در اين کشورها تبديل خواهد شد. اين ناپايداريها در کشورهاي داراي منابع غني تا اندازه زيادي منافع کشورهاي صنعتي همچون آمريکا و بهره آنها از اين منابع و سرمايه گذاري در کشورهاي فوق را به خطر خواهند انداخت (7). از سوي ديگر فشار ايجاد شده براي تأمين نيازهاي اين جمعيت بالا، در آينده موجب ميشود که دولتها و حاکمان اين کشورها به دنبال افزايش قيمت نفت جهت تأمين نيازها و انتظارات رفاهي و معيشتي مردم خود باشند. و افزايش قيمت نفت تأثير بسيار منفي بر روي اقتصاد آمريکا خواهد داشت (8). در بحث درباره جنگ جمعيتي و ابعاد رواني آن، نبايد اهميت NSSM200 را دست كم گرفت، زيرا اين برنامه موثرترين برنامهاي است كه براي دو دهه، بر جمعيتزدايي جهاني مسلط بوده است. هنوز جنبههاي روانشناختي و سياسي برنامه، كليه بخشهاي جوامع سرتاسرجهان، به ويژه بخشهاي حكومتي، رسانههاي گروهي و آكادميك، را تحت تاثير قرار ميدهد. گرچه فعاليتهاي كنترل جمعيت دولت آمريكا به شكل انفكاكناپذيري با آژانسهاي سازمان ملل پيوند خورده است، اما تأثير آن بر فرهنگ جهاني و تغييرات اجتماعي بسيار فراتر از فعاليتهاي سازمان ملل ميباشد. اين امر به دليل آنست كه سازمان ملل، به عنوان يك مجموعه جهاني، خود به ملتهاي ثروتمند و بودجهها و سرمايههايشان، متكي ميباشد و بر اعضاي خويش هيچ نيروي حقوقي الزامآور ندارد. به عبارت ديگر آمريكا داراي يك ردپاي ريشه دار متقاعد سازي و مداخله ژئوپلتيك ميباشد كه در درگيري جنگ سرد صيقل خورد. به زبان NSSM200 8: برنامه عمل جمعيت جهاني به خودي خود رشد نمي كند و به تلاشهاي جدي توسط كشورهاي ذينفع نيازمند است، که فعاليت آژانسهاي سازمان ملل و ديگر مجموعههاي بينالمللي آن را اثربخش مينمايند. رهبري ايالاتمتحده عاملي ضروري و اصلي است. NSSM200 در زمان خود 13 كشور را ـ حسب اولويت ـ به عنوان نخستين اهداف در ليست خود جاي داده بود: هند، بنگلادش، پاكستان، اتيوپي، مكزيك، اندونزي، برزيل، فيليپين، تايلند، مصر، تركيه، نيجريه، كلمبيا (8). NSSM200 هشدار ميدهد كه برنامه جمعيتي ايالات متحده بايد مخفي باقي مانده و شيوههاي عمل ظريفتر ـ جذب و تحليل بردن انديشه و نگرش رهبران كشورهاي كمتوسعهيافته(LDC) ـ در پيش گرفته شود (8): در حالي كه برخي سخن از به كارگيري زور عريان براي تحميل برنامههاي بهتر جمعيت بر دولتهاي كشورهاي كمتر توسعه يافته، به ميان ميآورند، محدوديتهاي عملي بسياري در تلاش ما براي حصول پيشرفت برنامه وجود دارد. مبادرت به استفاده از زور براي مسايلي با كمترين حساسيت، عموماً باعث اصطكاك سياسي شده و اغلب نتيجه عكس ميدهد. همچنين اين خطر وجود دارد كه برخي رهبران كشورهاي كمتر توسعه يافته، فشارهاي كشور توسعهيافته براي برنامهريزي خانواده را به عنوان شكلي از امپرياليسم اقتصادي يا نژادي ببينند و اين امر كاملاً ميتواند يك واكنش جدي ايجاد نمايد. و در جاي ديگر ميگويد: عقايد، ايدئولوژيها و ادراكهاي غلط كه توسط بسياري از ملل در بخارست بروز داده شد، نياز به آموزش گسترده رهبران بسياري از حكومتها را بيش از هميشه و با قوت و قدرت بيشتري، نشان ميدهد... . ديدگاههايي كه قرار است به رهبران هر كشور القاء شود، بايد در پرتو عقايد كنوني آنها طراحي شده و علايق ويژه آنها را در نظر بگيرد.
مركز برنامههاي ارتباطات (CCP): بعدها مهارت و تخصصي كه در برنامه دفتر تحقيق عمليات ارتش آمريكا/دانشگاه جان هاپكينز ايجاد شده بود، به شكل استادانهاي در هم تافته و به مدرسه بهداشت و سلامت عموميِ دانشگاه جان هاپكينز انتقال يافت كه رشته ارتباطات سلامت عمومي را ايجاد نمود. در کنار اين رشته مركز برنامههاي ارتباطات(CCP)در سال 1988 توسط فيليس تيلسون پيوترو به عنوان بخشي از دپارتمان پويايي جمعيت در مدرسه بهداشت و سلامت عمومي تأسيس گرديد، که وي اكنون مدير اين مركز ميباشد. از هر زاويهاي كه موضوع بررسي شود، مركز برنامههاي ارتباطات به طور ويژه كنترل جمعيت را هدف گرفته است. به عبارت ديگر تحقيقات انجام شده درباره جنگ رواني، منجر به تدوين برنامه کنترل جمعيت در کشورهاي کمتر توسعه يافته با منابع غني شد. مركز برنامههاي ارتباطات که در رأس نهادهاي پروپگانداي جمعيتي دانشگاه جانهاپکينز قرار دارد، با آژانسهاي بينالمللي، بنيادها و سازمانهاي غيردولتي متعددي در ايالات متحده و خارج از آن، براي تبليغ و تشويق رفتار بهداشتي، كار ميكند. حاميان اصلي اين مرکز، USAID،UNFPA،يونيسف، بانك جهاني، بنياد راكفلر، بنياد پاكارد، بنياد كاول، بنياد رفاه عمومي و ديگر بنيادهاي خصوصي و خيريهها ميباشند (9). دو بخش اصلي و عمده مرکز، شامل خدمات ارتباطات جمعيتي (PCS)و برنامه اطلاعات جمعيتي (PIP) ميباشند. خدمات ارتباطات جمعيتي كمكهاي تكنيكي را به پنج منطقه جهاني، شامل دولتهاي تازه استقلاليافته (NIS) ، خاور نزديك، آسيا، آفريقا و آمريكاي لاتين ارايه ميکند. در اين بخش، مرکز حمايتهاي آموزشي و مالي از همدستان خود در بيش از 65 كشور دنيا به عمل ميآورد تا آنها را در توسعه و ارزيابي برنامههاي موثر اطلاعات-آموزش-ارتباطات و انگيزش (IEC/M) جهت تشويق و تقويت برنامهريزي خانواده، بهداشت ضدبارداري و فعاليتهاي مشابه كمك نمايد (9) . IEC/M نشاندهنده وجود مانورهاي روانشناختي بنيادين در جنگ جمعيتي ميباشد. دانشمندان علوم اجتماعي كه فعاليتهاي انديشمندانه خود را درباره رژيمهاي جنسي برنامه ريزي شده زنان و مردان آغاز كرده بودند، به يك توافق تاكتيكي درباره چگونگي مواجهه با كشورهاي كمتر توسعه يافته دست يافتند كه چيزي كمتر از دخالت نيست. اگر توجه كنيم، در كشورهاي ثروتمند كنترل جمعيت با اختيار و خواست مردم و اغلب برخلاف خواست و تلاش دولت صورت ميگيرد، در حالي كه در كشورهاي در حال توسعه، تغييرات اجتماعي مشابه، بدون دخالت مستقيم حكومت به سرعت اتفاق نميافتد.(10) بنابراين در يك مقياس جهاني، هدف IEC/M آن است كه به وسيله ايجاد و توسعه هنجارهاي اجتماعي و بكار گرفتن فشارهاي اجتماعي و به وسيله پاداش به پيروي از هنجارها و مجازات عدم پيروي از آنها، انسجام اجتماعي به سمت جمعيتزدايي را بوجود بياورد. اين شيوه، روش ديناميك گروهي است كه در سطح نهادي، ملي و در نهايت در سطح جهاني بكار گرفته ميشود.
تدوين برنامه جهاني کنترل جمعيّت
همانطور که مشاهده ميشود، فعاليتهاي متعدد دانشگاه جان هاپكينز در برنامه جمعيتي IEC/M به تغيير دادن طرز تفكر و رفتار جنسي همه جهانيان به سمت جمعيتزدايي از طريق كنترل زاد و ولد اختصاص يافته است. براي اجراي اين هدف در سر تا سر جهان، مركز برنامههاي ارتباطات طرحي به نام فعاليت ارتباطات ملي (NCC) تهيه كرد كه در آن براي هر کشور، برنامه ويژه آن طراحي گرديد.(9) از جمله اين کشورها ميتوان به فيليپين اشاره نمود که قصد داريم در سطور بعدي، برنامه در نظر گرفته شده براي کنترل جمعيت در اين کشور و شيوه عملي نمودن آن را بيان نماييم.
برنامهريزي براي خانوادهي فيليپيني (PFPP)
برنامه اي که براي کشور فيليپين طراحي گرديد، برنامه ريزي خانواده فيليپيني (PFPP) نام گرفت(9)، و از طريق نمايندگي مركز برنامههاي ارتباطات در فيليپين و توسط جوز. جي. ريمون، به عنوان مدير نمايندگي و بنجامين ويلوزار، به عنوان رئيس بخش آموزش، ترويج و پياده سازي ميشود. مشاور مقيم اين دو فيليپيني، پاتريك اِل كلمن ميباشد؛ كسي كه از سال 1992 در حال شناسايي گرايشهاي فيليپينيها به سكس و ازدواج و نيز توليد/هماهنگي فعاليتهاي رسانه اي و فعاليتهاي ارتباطات-- به خصوص از منظر سرگرمي و آموزش-- در حمايت از برنامه برنامهريزي خانواده فيليپيني ميباشد. فعاليت ارتباطات ملي فيليپين-1993 (NCC-93): دكتر جوان فلِيوير دانشآموخته مركز برنامههاي ارتباطات در دانشگاه جانهاپکينز ميباشد. هنگامي كه او مسئوليت وزارت بهداشت را بر عهده گرفت به برنامه فعاليت ارتباطات ملي فيليپين-1993(NCC-93) تجهيز شد، كه سنگ بناي سلسله فعاليتهاي متراکم برنامه برنامه ريزي خانواده فيليپين(PFPP) براي سال 1993 بود. البته اين برنامه توسط پت كلمن از مركز برنامههاي ارتباطات تهيه شده، كه انتظار ميرود وي موج بلند پروپگانداي جمعيت جهاني را پيش ببرد.
كلمن يك مشاور مقيم رده بالا معمولي نيست-- وي يكي از دو مدير نمايندگي مركز برنامههاي ارتباطات ميباشد. اين به معناي آن است كه اين مرکز يكي از بهترين عاملان خويش را اعزام نموده تا فرهنگ سنتي ضد سقط جنين اختياري فيليپيني را مهندسي مجدد نمايد. كلمن دفتري در محوطه وزارت بهداشت در طبقه دوم ساختمان 25 دارد. فعاليت او درباره برنامهريزي خانواده داراي شباهت بسيار به عمليات رواني اف. سي. اِي. او كلنل لندسيل در اوايل دهه 50 ميباشد. كلمن بواسطه واسطه كاران فيليپيني و مقاطعه كاران فرعي نهادهاي غيردولتي كه توسط شركت كمپين هدايت ميشوند، كار ميكند. 160 ميليون پزو براي برنامه فعاليت ارتباطات ملي فيليپين-1993(NCC-93) سرمايهگذاري شده كه اين مبلغ صرف فعاليتهاي ذيل شده است (11):
الف) ترويج مفهوم برنامهريزي خانواده
ب) ارايهي خدمات و اطلاعات در اين زمينه
ج) روشهاي جلوگيري از بارداري
اين برنامه چهار جزء دارد:
1- رسانههاي همگاني
2- روابط عمومي
3- ارتباطات بين شخصي فشرده در ده واحد دولتي محلي (LGU)
4- سرگرمي و آموزش
مجموعه فعاليت رسانههاي همگاني در سه فاز راه اندازي شد: فاز اول در 2 آگوست 1993 در كاخ مالاكانانج؛ فاز دوم در اواسط اكتبر براي محو تصوير فعالان بهداشت و فاز سوم در ژانويه 1994 براي معرفي ايمني و كارآيي وسايل ضد بارداري مصنوعي. مجموعه فعاليت روابط عمومي براي ايجاد يك جهش ناگهاني در فعاليت رسانههاي همگاني راه اندازي شد. اين كار از طريق پخش اخبار و انعكاس كنفرانسهاي مربوط به اين موضوع انجام ميشد. هدف كليدي آن است كه نشان داده شود برنامهريزي خانواده فيليپيني(PFPP) توسط طيف وسيعي از فيليپينيها حمايت ميشود. همچنين از طريق تماسهاي مکرر ساختگي با سازمانها و صحبت در مورد اين موضوع نشان داده ميشد که برنامهريزي خانواده فيليپيني(PFPP) خواست و اراده مردم است. فعاليت روابط عمومي نزديك به 2000 هدف در سطح ملي و محلي را در نظر گرفت كه شامل شركتها، كارخانهها، گروههاي مدني، سازمانهاي حرفهاي، سازمانهاي غيردولتي، سازمانهاي دولتي، اتحاديههاي تجاري، سازمانهاي كارگري و آدمهاي سرشناس و مشهور بودند. همه آنها موردتشويق يا تطميع (از طريق پول) قرار گرفته تا فعاليتهاي خود را در جهت حمايت از اين برنامه هدايت كنند.
فعاليت ارتباطات بين شخصي در NCC-93 در اواسط اكتبر، همزمان با فاز دوم فعاليت رسانههاي گروهي آغاز شد . ده واحد دولتي محلي--در چهار شهر و شش ايالت-- در نظر گرفته شدند : شهر باجيو، شهر كوزن، شهر ايلويلو، شهر داواو، ايالت پانگاسينان، ايالت لاگونا، ايالت كبو، ايالت داواو دِل سور، ايالت سوريجاو دِل سور و ايالت كوتاباتو جنوبي.
فعاليت سرگرمي و آموزش برنامه فعاليت ارتباطات ملي فيليپين-1993شامل بخشهاي ذيل ميباشد:
1- مجموعه تلويزيوني پزشكي براي بخش پيامهاي بهداشتي-- عمدتاً درباره برنامهريزي خانواده؛
2- سريال نمايشي راديويي.
3-فيلمهاي برجسته تجاري درباره جمعيت و محيط؛ شامل دي. اي. اِن. آر و سازمانهاي غيردولتي، که رودي فرناندز در آن نقش بازي ميکرد؛ و توسط توليدكنننده محلي، USAID و IDRC در آن سرمايهگذاري شد.
4- آوازهاي پاپ، درباره برنامهريزي خانواده از نگاه نوجوان؛ كه توسط جنوا كروي اجرا شده است.
نتايج فعّاليتها
درباره تأثير اين فعاليتهاي گسترده گفتن همين نکته کافي است که پس از اين آتشبار پروپگاندا و فعاليتهاي گسترده مهندسي اجتماعي براي کاهش ضريب رشد جمعيت در فيليپين، تنظيم خانواده به گونه اي در ميان مردم اين کشور جا افتاد و آنگونه به يک رفتار موجه، عاقلانه و مثبت اجتماعي تبديل شد که متوليان برنامه اين جرأت را يافته كه بگويند برنامهريزي خانواده فيليپيني(PFPP) به تعهد!!! خود مبني بر فراهم نمودن اطلاعات مورد نياز زوجهاي فيليپيني براي انتخاب آگاهانه درباره گزينههاي زاد و ولد خويش عمل خواهد نمود (11) و خواننده خود ميتواند بر مبناي جدول و نمودار(12) ذيل ميزان موفقيت اين برنامه در کنترل جمعيت فيليپين را مورد قضاوت قرار دهد. همانطور که مشاهده ميشود، نرخ زاد و ولد روند نزولي داشته است، اما مقايسه ميان قبل از سال 1970(آغاز برنامه کنترل جمعيت جهاني آمريکا) و پس از آن نشان ميدهد که ميانگين کاهش نرخ زاد و ولد پيش از اين زمان 3/0 و پس از آن 46/0 بوده است. و اين امر حاکي از تأثير فعاليتهاي کنترل جمعيت در فيليپين ميباشد.
سال 1950-1955 1955-1960 1960-1965 1965-1970 1970-1975 1975-1980 1980-1985 1985-1990 1990-1995 1995-2000 2000-2005
نرخ زاد و ولد در فيليپين (درصد) 7.29 7.13 6.85 6.50 6.00 5.50 4.95 4.55 4.14 3.64 3.18
منابع
1- WE Daugherty and M Janowitz . A Psychological Warfare Case Book. (Baltimore, MD: Johns Hopkins University, 1958), p.2.
2- Karl von Clausewitz, On War, Chapter 1.
3- Sun Tzu, The Art of war---Chapter III: The Sheathed Sword, as edited by James Clavell (New York: Dell Publishing, 1988), p.15.
4- San Francisco: Ignatius Press, 1998
5- Cf. Alvin and Heidi Toffler. War and Anti-War (Boston: Little, Brown & Co., 1993), p. 155.
6- JHU/ORO متون درسي استاندارد براي پرورش افراد در عمليات جنگ رواني را توليد نمود مثل :
* The Nature of Psychological Warfare (1953)
* Target Analysis and Media in Propaganda Audiences Abroad (1954)
* A Psychological Warfare Case Book (1985)
7 ـ ttp://www.whitehouse.gov/nsc/history.html
8- http://nssm200.tripod.com
9- CCP Home Page -- http://www.jhuccp.org/
10- Philip M Hauser. World Population: Retrospect and Prospect. In Rapid Population Growth: Consequences and Policy Implications. US Gov't National Academy of Sciences. (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1971), p. 119.
11- NCC-93 briefing paper.
12 ـ http://earthtrends.wri.org