سير تحوّل برنامههاي آمايش سرزمين در برنامههاي قبل و بعد از انقلاب
سير تحوّل برنامههاي آمايش سرزمين در برنامههاي قبل و بعد از انقلاب
غلامرضا لطيفي
سابقهي طرح مقولهي "آمايش سرزمين" در ايران، به سالهاي پيش از انقلاب بر ميگردد و بررسي و تجربهي مطالعات نخستين آن، در دههي شصت مورد توجّه قرار گرفته است و کشور ايران در حال حاضر، بيش از شش دهه، سابقهي برنامهريزي را در کارنامهي خود دارد. فکر آمايش سرزمين در ايران، در اواخر سال 1345، در مؤسّسهي مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران، طيّ گزارشي با عنوان مسألهي افزايش جمعيّت تهران و نگاهي پيرامون سياست عمران کشوري مطرح شد که در آن هدف آمايش سرزمين "جلوگيري از افزايش جمعيّت تهران" و "تسريع توسعهي اقتصادي سراسر کشور با ايجاد فعّاليتهاي جديد در مناطق مختلف..." عنوان شده بود. در دوران انقلاب، مطالعات طرح پايهي آمايش سرزمين اسلامي در نيمهي نخست دههي 70ـ1360 به وسيلهي دفتر برنامهريزي منطقهاي سازمان برنامه و بودجه شکل گرفت. در اين مقاله، سعي ما بر اين است تا سير تحوّل برنامههاي آمايش سرزمين را از ابتداي شکلگيري برنامههاي آمايش يعني از برنامهي پنجم عمراني قبل از انقلاب تا برنامهي چهارم توسعهي بعد از انقلاب مورد توجّه قرار دهيم و ببينيم آيا اين برنامهها به مرحلهي عمل رسيدهاند يا خير. روش ما در اين مقاله، مطالعات کتابخانهاي مبتني بر اسناد موجود در سازمان مديريّت و برنامهريزي بوده است.
اين مقاله در نشريهي "برنامهريزي رفاه و توسعهي اجتماعي"، شمارهي ۱، زمستان ۱۳۸۸، صص ۱۴۷-۱۱۱ چاپ شده است.