بررسی مقایسه‌ای نگرش دبیران مقطع دبیرستان و مدرّسین حوزه‌ي علمیه‌ي مرد نسبت به مشارکت در برنامه‌های

بررسی مقایسه‌ای نگرش دبیران مقطع دبیرستان و مدرّسین حوزه‌ي علمیه‌ي مرد نسبت به مشارکت در برنامه‌های تنظیم خانواده و عوامل اجتماعی ـ فرهنگی مرتبط با آن: مطالعه‌ي موردی شهر شیراز

مهدی مسیحی کوشکساری

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد جمعيّت‌شناسي با راهنمايي دكتر حليمه عنايت و مشاوره‌ي دکتر مجيد موحّد و دكتر محمّدكريم منصوريان در بخش جامعه‌‌شناسي دانشگاه شيراز در سال 1389 به انجام رسيده است. پژوهش حاضر در پی بررسی مقایسه­ای نگرش دو گروه مدرّسین حوزه و دبیران مرد نسبت به برنامه­های تنظیم خانواده است. اين مطالعه با روش پيمايشي با ابزار پرسشنامه و با نمونه 485 نفر، بر روي 325 نفر دبیر و 160 نفر مدرّس حوزه‌ي مرد در شهر شيراز صورت گرفت. چارچوب نظري مورد استفاده در اين بررسي، ترکیبی از نظريه‌ي كنش اجتماعي پارسونز و نظریه‌ي مبادله است. يافته‌هاي اين پژوهش حاكي از آن است که 1/79 درصد از افراد مورد مطالعه از لحاظ بُعد شناختی نگرش متوسّط، 9/70 درصد از لحاظ بُعد احساسی نگرش متوسّط و 5/65 درصد از لحاظ بُعد تمایل به عمل نگرش متوسّط نسبت به مشاركت در اين برنامه‌ها داشته­اند. بر اساس يافته­های اين پژوهش بين شغل پاسخ‌گویان و سه بُعد نگرش رابطه وجود دارد که بیانگر تفاوت معنادار بین نگرش دو گروه مورد مطالعه نسبت به مشارکت در برنامه­های تنظیم خانواده است. هم‌چنین رابطه­ای معنا­دار بین میزان درآمد، ترجیحات جنسی، ترس از عوارض وسایل، ارزش­های دینی و دیدگاه‌های مردسالارانه با ابعاد نگرش مشاهده شده است. بر اساس نتايج معادله‌ي رگرسيون چند‌متغيّره كه به روش گام به گام براي تعيين برازش مُدل تحقيق انجام شد، در بُعد تمایل به­عمل پنج متغيّر وارد معادله شدند که جمعاً 2/24 درصد تغییرات متغیّر وابسته را تبیین کرده­اند. در بُعد شناختی پنج متغيّر وارد معادله شدند که جمعاً 5/18 درصد تغییرات متغیّر وابسته را تبیین کرده­اند و در بُعد احساسی هفت متغيّر وارد معادله شدند که جمعاً 2/46 درصد تغییرات متغیّر وابسته را تبیین کرده­اند.

سياست‌هاي جمعيّتي كشور بايد بازنگري شود

سياست‌هاي جمعيّتي كشور بايد بازنگري شود

گفت‌و‌گو با محمّدجواد محمودي

به گزارش روابط عمومی مرکز مطالعات و پژوهشهای جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، محمد جواد محمودي با طرح اين پرسش كه آيا زمان تجديد‌نظر در سياست‌هاي جمعيتي فراهم شده است يا خير، اظهار داشت: در بند «ج» قانون برنامه نخست توسعه (تصوير كلان برنامه) كه مربوط به خطوط كلي سياست تجديد‌ مواليد كشور است، آمده است «بر مبناي بررسي‌هاي به عمل آمده اعمال سياست تعديل مواليد از 4/6 مولود زنده (بقاي حدود 5/6 فرزند) به دنيا آمده در طي دوران بالقوه باروري يك زن (سال 1365) به 4 نوزاد در سال 1390 و كاهش نرخ رشد طبيعي جمعيت از 2/3 درصد به 3/2 درصد در همين مدت با توجه به ساختمان فعلي بسيار جوان جمعيت، ويژگي‌هاي زيستي و فرهنگي جامعه امكان‌پذير خواهد بود.» رئيس مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه ادامه داد: از اين رو كاهش باروري عمومي زنان تا حد 4 نوزاد و نرخ رشد طبيعي 3/2 درصد در سال 1390 مهم‌ترين هدف‌هاي درازمدت سياست تجديد‌ مواليد كشور بود. *وزارت بهداشت، زنان در سن باروري را تحت پوشش تنظيم خانواده قرار داد. وي بيان كرد: به منظور تحقق اين هدف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به عنوان مجري اين سياست موظف است با همه توان و امكانات خود به طور متوسط 24 درصد از زنان واقع در سن باروري را طي سال‌هاي 1368 تا 1372 تحت پوشش برنامه تنظيم خانواده قرار دهد تا از تولد يك ميليون مولود ناخواسته در طول اين دوره جلوگيري شود.

ادامه نوشته

كنترل جمعیّت در ایران‌

كنترل جمعیّت در ایران‌

بحث تنظیم خانواده به معنای تناسب فرزندان با امكانات و شرایط زندگی در كلیه تمدن‌ها، سوابق كهن دارد. مستندات باقی‌مانده، سابقه كنترل موالید را ۴۰۰۰ سال پیش در مصر، ۱۶۰۰ سال پیش در هند، ۱۳۰۰ سال پیش در چین و ۲۰۰۰ سال پیش در یونان و ایران نشان می‌دهد. تاریخ بشر وسایل و مواد فراوانی را به عنوان ابزار جلوگیری از حاملگی در خود ثبت كرده است. البته اغلب سیاست‌های جمعیتی با توجه به میزان بالای مرگ و میر به منظور افزایش زاد و ولد بوده است تا این‌ كه در دهه‌های پایانی قرن ۱۸ متفكرانی چون مانتوس به بعد اقتصادی و اجتماعی قضیه توجه و به بحرانی كه به سبب فرزندآوری بی‌رویه قریب‌الوقوع خواهد بود، اشاره كردند. به این ترتیب بحث كنترل موالید در انگلستان به سایر كشورهای اروپایی و آمریكایی وارد شد. برنامه‌های تنظیم خانواده در مفهوم اخص در سطح جهانی قدمتی حدود ۵۰ سال دارد. امروزه حدود ۸۵ درصد از كشورهای جهان سوم و قریب ۹۵ درصد از جمعیت آنها، از خدمات تنظیم خانواده حمایت می‌كنند. در جوامع صنعتی صددرصد زنان واجد شرایط، از برنامه تنظیم خانواده پیروی می‌كنند، ولی فقط نیمی از زنان در كشورهای درحال توسعه از این تكنولوژی نوین، بهره‌مند می‌شوند. در سنگاپور ۷۰ درصد زنان از این روش‌ها استفاده می‌كنند. در ایران كنترل جمعیت و تنظیم خانواده به صورت پراكنده در سال ۱۳۳۷ شروع شد. از سال ۱۳۴۸ این كار به صورتی متمركز ادامه یافت.سال ۱۳۴۶ در وزارت بهداری «واحد بهداشت و تنظیم خانواده» استقرار یافت تا جمعیت را كنترل كند. در سال‌های بعد واحد مزبور به نام «واحد جمعیت و تنظیم خانواده» معروف شد. پس از اجرای برنامه‌های تجربی محدود و پراكنده از جانب مراجع مختلف، در عرض چند سال، این واحد تحت عنوان «سازمان تنظیم خانواده» شهرت یافت و به این طریق، ایران به جمع كشورهای عامل به تحدید موالید پیوست.

ادامه نوشته

وقتي رفاه نباشد، سياست‌هاي دستوري براي فرزندآوري راه به‌جايي نمي‌برد

گفت‌و‌گوي مرضيه نوري با محمّدجلال عبّاسي شوازي
 
ايلنا: بر اساس طرح ملي تأمين آتيه‌ي مهر امام رضا (ع)، هر نوزادي كه از ابتداي سال 89 به دنيا آمده باشد‏، صاحب يك دفترچه حساب پس‌انداز مي‌شود. دولت يك ميليون تومان به هر كودك متولّد‌شده هديه مي‌دهد و آن‌چنان كه وعده داده است هر ساله نيز مبلغي به حساب اين نوزادان اضافه مي‌شود. به گزارش ايلنا، ‌محمود احمدي‌نژاد، ارائه‌كننده‌ي اين طرح است، او چندي پيش سياست‌هاي كنترل جمعيّتي را نامناسب اعلام كرد و گفت: دو بچّه كافي نيست. رئيس جمهور با اشاره به این‌كه "بنده شعار دو بچّه كافی است را قبول ندارم"، افزود: این مسأله سیاست غلطی بود كه غربی‌ها انتخاب كرده و امروز پشیمان هستند و سرمایه‌ي سنگینی برای حفظ هویّت و فرهنگ خود می‌پردازند، چرا باید در مسیری قرار بگیریم كه نتیجه‌ي آن مشخّص است. داشتن دو فرزند و یک فرزند سیاست غربی است و قدیم با آن وضعیّت، افراد 7 یا 8 فرزند داشتند. او از "سکوت علما" در رابطه‌ با "دو فرزندی‌بودن" انتقاد و تأکید کرد که مخالف دو بچّه کافی است. بسياري از جمعيت‌شناسان و اقتصاددانان به مواضع رئيس‌جمهوري اعتراض كردند و چندي اين گفته رئيس‌جمهوري در تيتر نخست بسياري از رسانه‌ها ديده مي‌شد و كارشناسان مختلف در رابطه با آن اظهارنظر مي‌كردند. امّا با وجود تمامي اعتراض‌ها "طرح ملّي تأمين آتيه‌ي مهر امام رضا (ع)"، در 5 تير ماه مصادف با عيد شعبان آغاز شد. محمود احمدي‌نژاد در اين طرح يك سياست تشويقي ر ا دنبال مي‌كند و به دنبال آن است كه با يك ‌ميليون تومان خانواده‌ها را به بچّه‌دار‌شدن ترغيب كند. نائب رئيس انجمن جمعيت آسيا در گفت‌وگو با خبرنگار ايلنا در رابطه با سياست جمعيّتي دولت گفت: سياست هاي جمعيتي بايد متناسب با شرايط و ويژگي‌هاي جمعيتي تدوين و اجرا شود و دولت مي‌تواند در اين زمينه نقش مهمي داشته باشد ‏‌اما دراين راه بايد از نظر كارشناسان مربوطه نيز استفاده كند. محمدجلال عباسی شوازی ادامه داد: دولت پيش از آنكه به رشد جمعيت و تعداد جمعيت توجه كند، بايد به مديريت جمعيت و نيروي انساني توجه كند. در مديريت جمعيت بايد به ساخت جمعيت و به ويژگي‌هاي جمعيتي آن توجه شود‏، اين ويژگي‌ها مي‌تواند شامل ساخت سني جمعيت و نيازهايي باشد كه اين ساخت جمعيتي دارد. آن‌چه كه در پي مي‌آيد، متن مصاحبه‌ي مرضيه نوري با محمّدجلال عبّاسي شوازي در تاريخ دهم مرداد ۱۳۸۹ مي‌باشد. محمّدجلال عبّاسي شوازي كه در زمان مصاحبه، نايب رئيس انجمن جمعيّت آسيا بود، در انتخابات دوّمين دوره‌ي انجمن جمعيّت آسيا به عنوان رئيس انجمن انتخاب شد.

ادامه نوشته

دريچه‌ي جمعيّتي ايران

دريچه‌ي جمعيّتي ايران

حسن سرايي

دريچه‌ي جمعيّتي به دوره‌اي اطلاق مي‌شود که در آن نسبت وابستگي سنّي در مقياسي که در تاريخ بي‌سابقه است، کوچک مي‌شود. اين دوره کوتاه است، ابتدا و انتهاي آن به طور تقريبي مشخّص است و در حدود چند دهه دوام مي‌آورد. جمعيت ايران در آستانه‌ي سرشماري سال 1385 وارد دريچه‌ي جمعيّتي شده است. دريچه‌ي جمعيّتي آن در حدود چهار دهه باز مي‌ماند و در حدود سال 1425 بسته خواهد شد. پس از بسته‌شدن دريچه‌ي جمعيّتي، جمعيّت ايران به سوي پيري مفرط و بي‌سابقه در تاريخ جمعيّتي کشور پيش خواهد رفت. در تاريخ جمعيّتي هر کشور "از جمله ايران" دريچه‌ي جمعيّتي يک بار باز مي‌شود و در زماني که باز است، فرصتي استثنايي براي تبديل اقتصاد در حال توسعه‌ي کشور به اقتصادي توسعه‌يافته فراهم مي‌کند؛ البتّه دريچه‌ي جمعيّتي خودکار نيست و خود به خود عمل نمي‌کند و بايد فعّال و هدايت شود. تبديل دريچه‌ي جمعيّتي به عنوان يک امکان بالقوّه به "موهبتي جمعيّتي" به عنوان يک فرصت بالفعل توسعه‌اي، مستلزم آمادگي،‌ سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي و اجراي درست برنامه‌هاست. ايران چند سالي است که به ظاهر بي‌تفاوت وارد دريچه‌ي جمعيّتي شده است. زمان به سرعت مي‌گذرد و اين دوره‌ي کوتاه به سرعت کوتاه‌تر مي‌شود؛ از اين رو، هرچه زودتر بايد مطالعات زمينه‌اي آغاز شود و از اين فرصت ايجادشده‌ي تاريخي و تکرارناپذير در جهت توسعه‌ي کشور استفاده شود.

اين مقاله در نشريه‌ي "برنامه‌ريزي رفاه و توسعه‌ي اجتماعي"، شماره‌ي ۱، زمستان ۱۳۸۸، صص ۴۵-۳۳ چاپ شده است.

بررسي عوامل مؤثّر بر فاصله‌گذاري و شتاب باروري در تهران

بررسي عوامل مؤثّر بر فاصله‌گذاري و شتاب باروري در تهران

شهره جلالي

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد آمارهاي حياتي در دانشكده‌ي پزشكي دانشگاه تربيّت مدرّس با راهنمايي دكتر سقراط فقيه‌زاده و مشاوره‌ي دكتر محمود محمودي در سال 1376به انجام رسيده است. هدف از اين بررسي، تعيين عوامل مؤثّر بر فاصله‌گذاري و شتاب باروري در  شهر تهران بوده است. از روش مطالعه‌ي مقطعي فاصله‌هاي تولّد فرزندان و نيز اطّلاعات جمع‌آوري‌شده در طرح اپيدميولوژي ناهنجاري مادرزادي در شهر تهران استفاده شده است. جهت دست‌يابي به تعداد نمونه، طيّ 150 روز كليه‌ي تولّدهاي شهر تهران در 61 زايشگاه و بيمارستان مورد بررسي و مشاهده قرار گرفته كه شامل 6980 تولّد بوده است. از روش جدول عمر براي محاسبه‌ي ميزان بقاء و از روش مدل مخاطره متناسب كاكس، ميزان تأثير عوامل مختلف بر روي ميزان خطر تولّد استفاده شده است. در اين مطالعه مادران به شش دسته‌ي مجزّا از مادراني كه دست‌كم يك فرزند دارند تا آن‌هايي كه شش فرزند دارند تفكيك شدند. براي هر گروه از مادران به تفكيك با روش جدول عمر، احتمال بقاء يك تا 20 ساله محاسبه شده است. سپس با استفاده از روش مدل مخاطره‌ي متناسب، متغيّرهاي كيفي به صورت متغيّرهاي شاخص درآمده و متغيّرهاي كمّي مثل سنّ ازدواج اوّل پدر و مادر و متغيّرهاي شاخص مثل شغل پدر و مادر و تحصيلات پدر و مادر براي هر گروه از مادران به طور جداگانه وارد برنامه شدند و اثر هر يك از آن‌ها بر روي ميزان بقاء هر مرتبه از زايمان محاسبه شد.

عوامل اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي مؤثّر بر باروري عشاير ديناران باب ايل بختياري (هفت سنگ) و مقايسه با

عوامل اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي مؤثّر بر باروري عشاير ديناران باب ايل بختياري (هفت سنگ) و مقايسه با روستاهاي ديناران و شهر اردل

علي بهراميان ريگكي

اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد جمعيّت‌شناسي دانشگاه تهران و با راهنمايي دكتر فرّخ مصطفوي و مشاوره‌ي دكتر اسماعيل مجدآبادي فراهاني، دكتر كريم منصورفر و دكتر جواد صفي‌نژاد در سال 1374 به انجام رسيده است. هدف از اين بررسي، تبيين رابطه‌ي عوامل اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي با باروري بوده است. روش تحقيق پيمايش و تكنيك گردآوري اطّلاعات پرسشنامه‌ي همراه با مصاحبه بوده است. از ويژگي‌هاي اصلي اين تحقيق، حضور محقّق در ميدان تحقيق بوده است. علاوه بر اين، از روش تاريخي و مراجعه به اسناد و مدارك نيز استفاده شده است. جمعيّت آماري، خانوارهاي عشاير ديناران باب، روستاهاي ديناران و شهر اردل و واحد نمونه، زنان 49-15 ساله‌ي داراي همسر در سه جامعه‌ي عشايري، روستايي و شهري بوده است. حجم نمونه 527 خانوار است كه با روش‌هاي نمونه‌گيري تصادفي ساده، طبقه‌اي ـ نسبي و تصادفي ساده به ترتيب از جامعه‌ي عشايري، روستاهاي ديناران و شهر اردل انتخاب شده‌اند. در تجزيه و تحليل داده‌ها از جدول‌هاي توصيفي، ضرايب همبستگي، آزمون آناليز واريانس و مدل‌هاي رگرسيون چندمتغيّره استفاده شده است.

ادامه نوشته

گزارش پيمايش باروري تهران، 1388

گزارش پيمايش باروري تهران، ۱۳۸۸

پيمايش باروري تهران  در مرداد سال 1388 توسّط دكتر امير عرفاني استاد دانشگاه نيپيسينگ در كانادا و با حمايت مالي مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه و دانشگاه نيپيسينگ انجام شده است. پيمايش باروري تهران ـ 1388 (TSF-2009) با هدف بررسي سطوح، روندها و تعيين‌كننده‌هاي باروري، تنظيم خانواده، و سقط‌‌جنين عمدي در نمونه‌اي بالغ بر 2934 زنان ازدواج‌كرده‌ي 49-15 ساله‌ي ساكن در مناطق 22‌گانه‌ي شهر تهران انجام شده است. جمعيّت واجد شرايط بررسي، زنان ازدواج‌كرده‌ي 49-15 ساله‌اي بودند كه با شوهرشان در خانوار زندگي مي‌كردند.

ادامه نوشته

تعيين الگوهاي باروري از طريق شيردهي با استفاده از برنامه‌ي شبيه‌سازي

تعيين الگوهاي باروري از طريق شيردهي با استفاده از برنامه‌ي شبيه‌سازي

غلام‌رضا بابايي روچي

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد آمار حياتي با راهنمايي دكتر محمود محمودي و مشاوره‌ي دكتر زهرا پورانصاري و پرويز كمالي در دانشكده‌ي علوم پزشكي دانشگاه تربيّت مدرّس در سال 1367 به انجام رسيده است. هدف از اين بررسي، نمايش الگوهاي باروري از طريق شبيه‌سازي بوده است. به منظور آزمون نتايج حاصل از برنامه‌ي شبيه سازي از مدل باروري كول و تراسل استفاده شده است.

ادامه نوشته

مقايسه‌ي رفتارهاي باروري در استان‌هاي كشور

مقايسه‌ي رفتارهاي باروري در استان‌هاي كشور

مهرداد آذران

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد آمار حياتي در دانشكده‌ي بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران و با راهنمايي دكتر كاظم محمّد و مشاوره‌ي دكتر محمود محمودي و دكتر فيروز آزردگان در سال 1374 به انجام رسيده است. هدف اين تحقيق، درك عوامل و تعيين‌كننده‌هاي باروري است. روش مطالعه غيرتجربي است. اين بررسي با استفاده از اطّلاعات نمونه‌گيري سال 1370 وزرات بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در مورد زنان 49-15 ساله‌ي شوهردار صورت گرفته است. حجم نمونه 8341 نفر بوده است كه با استفاده از روش نمونه‌گيري خوشه‌اي انتخاب شده و هر خوشه شامل هفت خانوار است. در تجزيه و تحليل داده‌ها از بسته‌ي نرم‌افزاري اس پي اس اس و جي ال آي ام استفاده شده است.

ادامه نوشته

تأثير تحصيلات بر باروري زنان 49-15 ساله‌ي متأهّل منطقه‌ي شهري شهرستان اقليد

تأثير تحصيلات بر باروري زنان 49-15 ساله‌ي متأهّل منطقه‌ي شهري شهرستان اقليد

سياوش افشارپور

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد جمعيّت‌شناسي با راهنمايي دكتر محمّد ميرزايي و مشاوره‌ي دكتر محمّد جهانفر در گروه جمعيّت‌شناسي دانشكده‌ي علوم اجتماعي دانشگاه تهران در سال 1372 به انجام رسيده است. جامعه‌ي آماري كليه‌ي زنان ازدواج‌كرده‌ي داراي همسر 49-15 ساله است كه در زمان بررسي شمار آن‌ها برابر با 5426 نفر بوده و از ميان آن‌ها 570 نفر با روش نمونه‌گيري تصادفي سيستماتيك انتخاب شده است. روش تحقيق پيمايش و تكنيك گردآوري اطّلاعات پرسشنامه‌ي ساخت‌يافته بوده است. تجزيه و تحليل داده‌ها در دو سطح توصيف وتحليل صورت رگفته است. در سطح توصيف از اماره‌هاي ميانگين، ميانه، مُد، انحراف استاندارد، واريانس و ... استفاده شده است. در سطح تحليل نيز از جدول‌هاي دوبعدي وازمون آماري كاي اسكور، ضرايب همستگي، همبستگي تفكيكي و رگرسيون چندمتغيّره استفاده شده است.

منبع: عبّاسي شوازي 1383: ۴۴.

بررسي عوامل اقتصادي ـ اجتماعي و جمعيّتي مؤثّر بر باروري شهر نهاوند

بررسي عوامل اقتصادي ـ اجتماعي و جمعيّتي مؤثّر بر باروري شهر نهاوند

 كاووس احمدوند

 اين پايان‌نامه در مقطع كارشناسي ارشد جمعيّت‌شناسي با راهنمايي دكتر اسماعيل مجندآبادي و مشاوره‌ي دكتر محمّد جهانفر در گروه جمعيّت‌شناسي دانشكده‌ي علوم اجتماعي دانشگاه تهران در سال 1376 به انجام رسيده است. نويسنده در اين رساله در جستجوي تعيين‌كننده‌هاي اقتصادي ـ اجتماعي و جمعيّت‌شناختي مؤثّر بر باروري بوده است. روش تحقيق پيمايشي و تكنيك گردآوري داده‌ها پرسشنامه‌ي همراه با مصاحبه بوده است. جمعيبت آماري شامل كليّه‌ي زنان داراي همسر واقع در سنين باروري بوده است كه شمار آن‌ها در سال 1375، 11519 نفر بوده كه از ميان آن‌ها 400 نفر با روش نمونه‌گيري تصادفي انتخاب شده است. در تجزيه و تحليل داده‌ها از جدول‌هاي توزيع فراواني، جدول‌ها دو بعدي و آزمون كاي اسكور همراه با برخي از ضرايب همبستگي و رگرسيون چندمتغيّره استفاده شده است.

ادامه نوشته

نمايه‌ي جمعيّت و بهداشت باروري: آمارها و شاخص‌ها

نمايه‌ي جمعيّت و بهداشت باروري: آمارها و شاخص‌ها

                          صندوق جمعيّت سازمان ملل متّحد

داده‌هاي معتبر براي پيش‌رفت در دست‌يابي به هدف‌هاي توسعه‌ي هزاره و كنفرانس بين‌المللي جمعيّت و توسعه و نيز آگاهي برنامه‌ريزان و سياست‌گزاران بسيار مهم و تعيين‌كننده است. اخيراً صندوق جمعيّت سازمان ملل متّحد نمايه‌ي آمارها و شاخص‌هاي جمعيّت و بهداشت باروري 155 كشور درحال‌توسعه را براي سال‌هاي 2010-2009 منتشر نموده است. اطّلاعات مندرج در اين فايل داده، آخرين آمارهاي جمعيّتي و شاخص‌ها و معرّف‌هاي اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي را در مناطق و كشورهاي درحال‌توسعه در دسترس قرار مي‌دهد. نمايه‌ي آمارهاي جمعيّت و بهداشت باروري كشورهاي درحال‌توسعه، به روز شده‌ي نسخه‌ي 2005 آن است. گزارش 2009، اصلي‌ترين روندهاي جمعيّت‌شناختي، شاخص‌هاي اقتصادي و اجتماعي، آمارهاي مربوط به بهداشت مادر و كودك، بهداشت باروري نوجوانان، آموزش، اچ آي وي ـ ايدز، برابري جنسيّتي و تقاضا براي بهداشت باروري را پوشش مي‌دهد. همه‌ي داده‌ها قبل از نوامبر 2009 گردآوري شده است. اين داده‌ها و شاخص‌ها هم براي سال مرجع (1990) و هم آخرين سالي كه داده‌ها در دسترس بوده‌اند گزارش شده است. براي دسترسي مستقيم و استفاده‌ي آنلاين از اين فايل داده‌ها،اينجا كليك كنيد. اگر مي‌خواهيد فايل داده‌ها را در قالب پي دي اف داونلود كنيد، اينجا كليك كنيد.

نرخ باروري و ميزان مشارکت زنان در نيروي کار: مطالعه‌ي موردي کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا

نرخ باروري و ميزان مشارکت زنان در نيروي کار: مطالعه‌ي موردي کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا

ميثم موسايي، نادر مهرگان، روح‌اللّه رضايي

چكيده

امروزه پرداختن به موضوعات زنان، مطالعه‌ي نقش آنان در اجتماع و نحوه‌ي اثرگذاري و اثرپذيري آنان از متغيّرهاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي مورد توجّه و استقبال فراواني قرار گرفته است. مطالعه‌ي آمارهاي موجود در اين زمينه نيز بيانگر توجّه بيش‌تر جوامع به اين گروه اجتماعي و مشارکت بيش‌تر آنان در عرصه‌هاي مختلف است؛ به طوري که شاهد افزايش مشارکت زنان در نيروي کار و کاهش در نرخ‌هاي باروري مي‌باشيم. از اين رو با توجّه به اهميّت موضوع، در اين مقاله به تبيين رابطه‌ي علّي بين نرخ باروري و نيروي کار زنان پرداخته شده است. گروه کشورهاي مورد مطالعه کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا هستند. هم چنين اين مطالعه طيّ دوره 1980-2004 صورت گرفته است. در اين زمينه مي‌توان به دو ديدگاه موجود اشاره نمود. در ديدگاه اوّل، اعتقاد بر کاهش ميزان مشارکت زنان در نيروي کار در اثر افزايش نرخ‌هاي باروري است، امّا در ديدگاه دوّم، افزايش ميزان مشارکت زنان در نيروي کار موجب کاهش نرخ‌هاي باروري مي‌شود. به منظور مطالعه‌ي اين دو ديدگاه از آزمون علّيّتي هيسائو استفاده شده است. نتايج نشان مي‌دهند که در کشورهاي مورد مطالعه از جمله ايران، رابطه‌ي علّي دوطرفه برقرار است بدين معنا که افزايش در نرخ‌هاي باروري مي‌تواند موجب کم‌شدن نيروي کار زنان و در نتيجه کاهش مشارکت آنان در نيروي کار شود. از سوي ديگر، با افزايش اشتغال زنان و حضور بيش‌تر آنان در عرصه‌هاي اقتصادي، نرخ‌هاي باروري نيز کاهش خواهد يافت. اين مقاله در نشريه‌ي "پژوهش زنان"، دوره‌ي ۸، شماره‌ي ۲، تابستان ۱۳۸۹، صص ۶۸-۵۵ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، اينجا كليك كنيد.

سرمايه‌ي انساني زنان و هم‌گرايي باروري در كشورهاي آسيايي

سرمايه‌ي انساني زنان و هم‌گرايي باروري در كشورهاي آسيايي

حاتم حسيني

چكيده

كشورهاي منطقه‌ي آسيا در طول پنجاه سال گذشته سطوح و روندهاي باروري متفاوتي تجربه كرد‌ه‌اند. با وجود تنوّع در سطح باروري، كاهش‌ باروري قابل‌توجّهي در منطقه طيّ سه دهه‌ي گذشته صورت گرفته است. هدف اين مقاله مطالعه‌ي سطوح و روندهاي باروري 24 كشور آسياي شرقي، جنوب شرقي و آسياي جنوب مركزي در طول سال‌هاي 2010-1970، مطالعه‌ي هم‌گراييِ باروري با سطوح و روندهاي جهاني باروري، زمان‌بندي و شدّت كاهش باروري و تغييرات سرمايه‌ي انساني زنان و نقش آن در هم‌گرايي باروري با كنترلِ اثرِ استفاده از وسايل مُدرن پيش‌گيري از حاملگي است. نتايج نشان مي‌دهد كه بيش‌ از 70 درصد كشورها در نيمه‌ي نخست دهه‌ي 1970 در شرايط باروريِ طبيعي بوده‌اند. در طول زمان، به­تدريج از اختلاف سطح باروريِ كشورها با باروري جهاني كاسته شد. اين مطالعه هم‌چنين نشان داد كه در سال‌هاي 1970 و 2007 تفاوت‌هاي آشكاري در شاخص سرمايه‌ي انساني زنان وجود داشته است. بر اساس نتايج تحليل همبستگي، شدّت همبستگيِ شاخصِ سرمايه‌ي انساني زنان و باروري در سال 2007 بيش‌تر از سال 1970 است. با وجود این، در سال 2007 نوعي هم‌گرايي در باروري كشورهاي آسيايي به‌وجود آمده است. يافته‌ها نتايج تحقيقات پيشين مبني بر هم‌گرايي باروري در بسترهاي مختلف اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي را تأیید می­کند. اين مقاله در نشريه‌ي "پژوهش زنان"، دوره‌ي ۸، شماره‌ي ۲، تابستان ۱۳۸۹، صص ۱۸۸-۱۶۳ چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، اينجا كليك كنيد.

آخرین وضعیّت جمعیّتی ایران

آخرین وضعیّت جمعیّتی ایران

مدیر کل آمار و اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال کشور درباره آخرین آمار وضعیت جمعیتی ایران گزارشی ارائه کرد. به گزارش ایسنا، رشیدی  در نشست خبری به مناسبت روز جهانی «جمعیت»، با اشاره به روند افزایش جمعیت ایران در سال‌های دهه 60 و 70، افزود: بین سال‌های 1348 تا پیروزی انقلاب اسلامی سیاست‌های تنظیم خانواده‌ و کاهش جمعیت پیگیری شده است و از این تاریخ تا سال 65 سیاست‌های تنظیم خانواده‌ رها شده و در این مدت افزایش چشمگیر جمعیت را شاهد بوده‌ایم، به عبارتی اگر این روند ادامه پیدا می‌کرد، طی 20 سال شاهد دو برابر شدن جمعیت می‌بودیم. وی تصریح کرد: پس از تشکیل اداره سلامت و تنظیم جمعیت در وزارت بهداشت طی کمتر از یک دهه روند رشد جمعیت از 5/3 درصد به دو درصد کاهش یافت و پس از اجرای مرحله دوم کاهش جمعیت از سال 65 تا دهه 70 میزان موالید از دو میلیون نفر در سال به یک میلیون و 300 هزار نفر در سال کاهش یافت.

ادامه نوشته

ميزان بارداري‌هاي ناخواسته در كشور افزايش نداشته است

ميزان بارداري‌هاي ناخواسته در كشور افزايش نداشته است

هم‌زمان با افزايش سواد زنان در ايران، براي اجراي برنامه تنظيم خانواده از برنامه‌هاي آموزشي مناسب استفاده شده است. به گزارش وب‌دا دكتر مطلق مدير كلّ سلامت خانواده و جمعيّت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در حاشيه‌ي مراسم روز جهاني جمعيّت با اعلام اين موضوع كه ميزان بارداري‌هاي ناخواسته در كشور افزايش نداشته است گفت: با توجّه به اين كه سطح سواد در بين زنان رقم بالايي داشته، وزارت بهداشت توانسته است با استفاده از برنامه‌هاي آموزشي مناسب براي خانواده‌ها، قبل از ازدواج، بعد از آن و مراحل بارداري در زمينه‌ي تنظيم خانواده به موفّقيت‌هايي دست يابد. وي در ادامه گفت: كتاب آموزشي ازدواج براي خانواده‌ها با مباحث جنسيّتي و فرزندپروري تدوين و از اوّل امسال كارگاه‌هاي آموزشي آن در استان‌هاي سيستان و بلوجستان، خوزستان، هرمزگان، خراسان جنوبي و كردستان آغاز به كار نموده است. دكتر اسلامي رئيس اداره‌ي جمعيّت و تنظيم خانواده‌ي وزارت بهداشت نيز در حاشيه‌ي اين مراسم با اشاره به اين كه عوارض روش‌هاي پيش‌گيري از بارداري موقّتي است و قطعاً براي همه‌ي افراد نيست گفت: پرسنل بهداشتي موظّفند در اوّلين ويزيت مشاوره به خانواده‌ها در زمينه‌ي تنظيم خانواده، عوارض و مشكلات احتمالي روش‌هاي پيش‌گيري از بارداري را اعلام نمايند. بـــر اساس اين گزارش در بخشي از اين مراسم كه پيش از ظهر روز چهارشنبه ۲۹ تير ۱۳۸۹ با شعار همه به شمــار مي‌آيند (everyone counts‌) و با حضور مسئولين علمي و اجرايي كشور و نمايندگان سازمان‌هاي بين‌المللي در محلّ همايش‌هاي بين‌المللي رايزن برگزار شد، پيام خانم ثريّا احمد عبيد مدير اجرايي صندوق جمعيّت ملل متّحد قرائت و بر حقّ همه به ويژه زنان، دختران و اشخاص بي‌بضاعت و حاشيه‌اي تأكيد شد.

توصيه نمي‌كنيم خانواده‌ها چند فرزند داشته باشند

توصيه نمي‌كنيم خانواده‌ها چند فرزند داشته باشند

به هيچ خانواده‌اي نمي‌گوييم چند فرزند داشته باشند ولي مي‌گوييم براساس يك زايمان ايمن و كسب آمادگي‌هاي جسمي، روحي، رواني و اجتماعي، والدين تصميم به اين امر گيرند. به گزارش پايگاه اطّلاع‌رساني وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي (و‌ب‌دا)، دكتر محمّداسماعيل مطلق مدير كلّ سلامت جمعيّت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با بيان اين مطلب در گفتگو با خبرنگار پايگاه اطلاع‌رساني اين وزارت‌خانه گفت: فراهم بودن شرايط زايمان ايمن و آماده‌‌بودن مادر براي بارداري از نظر جسمي، روحي، رواني و اجتماعي و پدر از نظر عوامل اجتماعي مؤثر بر سلامت نقش تعيين كننده‌اي در فرزندآوري خانواده دارد. وي درخصوص عوامل اجتماعي مؤثر بر سلامت افزود: يك فرد طبق قانون بايد بتواند سالم باشد، براي درمان كمتر از جيب شخصي‌اش هزينه كند يعني تحت پوشش بيمه همگاني و تكميلي باشد، پيش‌گيري‌هاي اوّليه، ثانويه و ثالثيه و سيستم ارجاع به راحتي در دسترس او باشد تا بتوان گفت عدالت در سلامت در مورد او اجرا شده است. مطلق در ادامه اظهار داشت: وقتي اين مقدّمات با كمك دولت فراهم شد خانواده بهتر مي‌تواند تصميم بگيرد چند فرزند داشته باشد. وي با اشاره به مراقبت‌هاي دوره‌هاي مختلف باروري گفت: اگر مراقبت‌هاي دوره بارداري قبل، حين و پس از زايمان به خوبي انجام شده و شرايط آن در كنار عوامل اجتماعي ذكر شده فراهم باشد براساس آن مي‌توان تصميم گرفت كه يك خانواده چند فرزند مي‌تواند داشته باشد.

تمايل مادران استان‌هاي مختلف كشور به افزايش فرزند بيش‌تر بر حسب زبان و تعداد فرزند

تمايل مادران استان‌هاي مختلف كشور به افزايش فرزند بيش‌تر بر حسب زبان و تعداد فرزند

حجّت‌اللّه سيف‌اللّهي

 اين مقاله بر آن است تا بر اساس اطّلاعات به دست آمده از طرح بررسي زادولد كشور (سازمان ثبت احوال، 1370) اثر زبان مادري و سكونت در استان‌‌هاي مختلف را بر سطح باروري زنان مورد بررسي قرار دهد. نتايج نشان مي‌دهد كه زنان فارسي زبان استان ةاي خراسان، سمنان، مازندران، تهران، زنجان، يزد، اصفهان و كرمان و زنان متكلّم به زبان‌هاي گيلاني و مازندراني در استان‌هاي گيلان و مازندران و تهران و مادران تُرك‌زبان آذربايجان غربي و تهران با داشتن 1 تا 2 فرزند تمايل به افزايش شمار فرزندان‌شان را دارند. زنان بلوچي زبان سيستان و بلوچستان، فارسي زبان سيستان و بلوچستان، خوزستان، هرمزگان، فارس، كُرد زبان اسلام و آذربايجان غربي، لُر زبان ايلام، خوزستان، لرستان، كهگيلويه و بويراحمد با داشتن بيش از 6 فرزند باز هم مايل به داشتن فرزند مي‌باشند. بر اساس اين بررسي تمايل به باروري در بين زنان فارسي زبان استان‌هاي شمال شرقي، شمال و مركز با متكلّمين همين زبان در استان‌هاي جنوب غربي، جنوب شرقي و جنوب تفاوت چشم‌گيري ديده مي‌شود. اين مقاله در نشريه‌ي "علوم انساني دانشگاه الزّهرا"، شماره‌ي 13 و 14، صص 193-175 چاپ شده است. براي دسترسي به فايل متن كامل مقاله به صورت پي دي اف، اينجا كليك كنيد.

جمعیّت جهان؛ افسانه‌ای درباره‌ي پول

جمعیّت جهان؛ افسانه‌ای درباره‌ي پول

مريم رفيعي

آینده‌ي بشر به ویژه از لحاظ تعداد نفوس انسانی و تامین نیازهای اوّلیه، موضوعی است که امّا و اگرهای بسیار دارد. عدّه‌ای بر این باورند که هر لحظه از میزان منابع طبیعی جهان با جمعیّت رو به انفجار کاسته می‌شود و گفته‌ي خود را مستند به آمار و ارقام سرسام‌آوری می‌کنند. برخی دیگر تردید دارند که زمین با 8/70 در صد سطح آبی و زمین‌هایی که تنها 73/10 درصد آن برای کشاورزی استفاده می‌شود، و هر روز به مدد علم و فن‌آوری شیوه‌های نوینی در بخش انرژی تجربه می‌کند، پتانسیل تأمین زندگی ساکنان خلاّقش را نداشته باشد. درستی ادّعای هر یک از این دو طیف به واقعی‌بودن آمار گروه اوّل و منطق استدلال گروه دوّم بستگی دارد. سازمان "ائتلاف برای زندگی معنوی"، یک گروه محافظه‌کار و مدافع خانواده در آمریکاست که می‌کوشد نگرش مردم را از طریق بیداری معنوی و توجّه به فلسفه‌ي مسیحیّت تغییر دهد. این مقاله که بر روی سایت سازمان قرار داده شده است، بحران جمعیّت را هیاهویی بی‌اساس عنوان می‌نماید که در راستای اهداف اقتصادی و منافع سیاسی برخی کشورها دنبال می‌گردد.

ادامه نوشته